Een lesje ‘helder communiceren’ voor de NAM

ei-van-columbus

Niet alleen haar huis, ook haar humeur vertoont scheuren. Nicolette Marié over de arrogantie en mooipraterij van de NAM.

Tijdens het interview in het Groningse Bierum laat Nicolette Marié, schrijfster en gedupeerde van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), haar mobiel naast zich op tafel liggen. Het toestel staat op stil, maar niet uit. ‘Als er een beving is, wil ik direct weten of mijn kinderen in gevaar zijn.’ De laatste wat hevigere beving in haar omgeving was die van 24 maart om 14.29 uur in Appingedam: 2,3 op de Schaal van Richter. Dat was dit jaar al de 30e aardbeving in Groningen, in nog geen drie maanden tijd.

Je bent laatst op een informatieavond geweest, hoe was dat?

‘Frustrerend. Onjuiste en onvolledige informatie, nauwelijks dialoog. Toen ik kritische vragen stelde, werd ik betutteld. Nee, dat zijn niet altijd de meeste gezellige avonden. Het is zwaar, ingrijpend en emotioneel. Er zijn duizend redenen te bedenken waarom je dit niet zou doen – het leven wordt er niet vrolijker op. Maar ik doe het wel, want af en toe kun je die jongens betrappen op idiote uitspraken en dat levert dan weer een interessant stukje op.’

Je huis is beschadigd, maar nog niet hersteld. Waarom duurt dat zo lang?

‘Geen flauw idee. Er is erkende schade, maar nog altijd geen calculatie, laat staan dat er een bedrag is uitgekeerd. En tijdens de beving op 25 februari, ook bij Appingedam, ontstond er nieuwe schade. Ik voelde het huis aan alle kanten kraken. Het is dan ook een ouwetje, van vóór 1920, met deels enkelsteens, deels dubbelsteens muren. Niet echt bestand tegen de 0,30 g die voor dit gebied wordt gehanteerd in de concept-NPR. Het recente rapport van Ingenieursbureau Van Rossum bevestigt wat ik al vermoedde: ons huis moet ingrijpend worden verstevigd, waarschijnlijk zelfs gesloopt.

Mijn ambitie is het bereiken van draagvlak voor een uitgebreide bouwkundige inspectie, met berekeningen die ik kan laten toetsen aan Eurocode 8. Ik wil dat door een onafhankelijk bureau laten doen, op kosten van de NAM. Maar ik heb geleerd in dit dossier dat de NAM van mening is dat alle communicatie de juridische toets moet kunnen doorstaan. Dus ontvang ik brieven waarin staat dat ze een expert langs willen sturen om mijn zorgen weg te nemen. Desgewenst krijg ik er gratis een gespreksbegeleider bij – maar het woordje ‘onafhankelijk’ vergeten de advocaten voor het gemak. Daar moet ik ze dan weer op wijzen. En zo blijf ik bezig.’

De communicatie van de NAM is niet alleen juridisch, maar ook technocratisch, volgens de Onderzoeksraad voor Veiligheid.

‘Ja, het zijn techneuten, van een heel speciaal soort. Ze willen overal een antwoord op hebben, maar als het antwoord niet in hun straatje past, gaan ze gewoon wéér een studie doen. Dat is Big Oil ten voeten uit. In de 65 jaar dat Shell en Exxon in Nederland onder de noemer NAM de beest uithangen was er nooit noodzaak om eerlijk te zijn. Liegen gaat bij die lui vanzelf. Ze kúnnen niet anders. En ze opereren hier met dezelfde mindset als elders ter wereld. Als het een keer écht misgaat, denken ze:

Ach, wat nou leermomentje, we doen het nog eens dunnetjes over.

Mensenlevens zijn mensenlevens, het maakt hen echt niet uit of de slachtoffers blank en welvarend zijn, of zwart en arm.

Wat vind je van die uitspraak van NAM-directeur Gerald Schotman tijdens een interview: ‘We zijn Sinterklaas niet’?

‘Tja, onze Gerald is wel vaker de weg kwijt. “Niet alles wat kan, is ook zinvol,” is ook zo’n uitspraak van hem waar ik gemengde gevoelens bij heb – zeker als je bedenkt dat Shell met de recente overname van BG nog steviger inzet op winning van fossiele brandstoffen, en daarmee de behoorlijk urgente en zinvolle energietransitie dwarsboomt. In dat verband is het nogal pijnlijk dat Gerald zich tijdens het rondetafelgesprek van de vaste commissie EZ afgelopen dinsdag iets liet ontvallen in de trant van “willen is iets anders dan moeten”.

Dat zijn echt gemiste kansen, ik bedoel, een opiniestuk of interview hoeft niet zo dubbelzinnig te zijn:

Sorry dat we jullie huizen beschadigd hebben, jullie toekomstperspectief hebben aangetast en jullie gezinnen dag in dag uit met de dood hebben bedreigd. Gaan we NU mee stoppen. Hier is ter compensatie een flinke zak met geld. Ook schenken we een miljard of 10 aan de burgers van Nederland om in eigen beheer duurzame energie op te wekken.

Paginagrote foto in de NRC erbij, van duizenden blije Groningers, en één zuurkijkende Gerald… Dat beeld is veel krachtiger dan tien van die lege uitspraken waar de mensheid niet op zit te wachten.’

Wat heb je van al deze ellende geleerd?

‘Er zijn mensen die je kunt sturen, en er zijn mensen op wie je geen grip hebt. Niemand is bijvoorbeeld zo glad als Chiel Seinen, hoofd communicatie van de NAM. In een interview in Communicatie Magazine, dat grappig genoeg wel iets wegheeft van dit interview met mij, reduceert hij de industriële ramp die zich in Groningen voltrekt tot scenario’s en mediamomenten waarbij altijd iets onverwachts kan gebeuren – zoals een flinke beving.

De recente uitspraak van de Raad van State, het feit dat de Tweede Kamer vasthoudt aan omkering van bewijslast, berichten dat de NAM ook in Twente de zaken niet op orde heeft – voor hem zijn het slechts ‘hick-ups’, vage echo’s van de ernstige oprispingen in de ondergrond die toevallig door zijn werkgever worden veroorzaakt.

De grote zorgen van steeds meer inwoners over hun veiligheid en schade aan milieu doet onze Chiel af als de waan van de dag. En dan heeft-ie ook nog eens het lef om aan de lezers van het communicatieblaadje het Ei van Columbus te vragen – advies hoe hij ons Groningers nóg effectiever een loer kan draaien met mooipraterij.’

‘IK DOE DIT VOOR JAN UIT LOPPERSUM’

Nicolette Marié zit sinds augustus 2012 in een rollercoaster. Het gaat maar door, elke dag gebeurt er weer wat en ook de aardbevingen zullen doorgaan. Hoe lang zal zij het vechten tegen EZ, Shell en Exxon nog volhouden?

‘Ik kan dit werk blijven doen omdat ik weet met welke intentie, middelen en inzet vele duizenden mensen verspreid over heel Nederland achter de schermen het goede proberen te doen. Groningers voelen zich niet meer veilig in hun eigen huis. Ik wil ervoor knokken om dat voorgoed op te lossen. Dat geeft mij moed.

Ik doe het overigens niet alleen voor Jan uit Loppersum, maar ook ter nagedachtenis aan de honderdduizenden vogels, robben en zeeleeuwen die door laksheid van Shells partner-in-crime Exxon bij de ramp met de ExxonValdez in Alaska het leven lieten.

Gelukkig kan ik rekenen op medegedupeerden uit de hele wereld. We steunen elkaar en benutten elkaars kennis. En het mag kleinzielig zijn, maar ik haal ook energie uit het afzeiken van de NAM. Aan het eind van een stukje zoals dit denk ik:

Zo, Chiel, steek dit Ei van Columbus maar in je ***

Al zou ik er natuurlijk nog meer energie van krijgen als ik het hem in persoon kon vertellen. In dat geval zal de politiebegeleiding wel voor me klaar staan – want dat is hoe Shell en Exxon hun end game spelen.’

Laat die kraan maar dicht, aldus de rechter

kraan dicht latenVandaag werd, een dag eerder dan gepland, de uitspraak gepubliceerd van de voorzieningenrechter van de Raad van State inzake het verzoek om een voorlopige voorziening ten aanzien van de gaswinning in Groningen.

Hieronder bespreek ik enkele zinnen uit die uitspraak:

De voorzieningenrechter zal, gelet op het reële belang van partijen om spoedig duidelijkheid te verkrijgen, bevorderen dat de bodemzaak met enige voorrang op zitting zal worden behandeld.

Daarmee zegt de rechter dat er op dit moment geen duidelijkheid is, en dat klopt natuurlijk. Er is nog altijd geen deugdelijke risico-analyse. Die kán ook niet worden gemaakt, althans niet op korte termijn, want de NAM heeft (bewust) jarenlang weinig anders gedaan dan analyseren hoe en hoeveel te winnen.

Verder is er geen duidelijkheid over de rechtmatigheid van de winning. Nou ja, die is er wel, het is allemaal hartstikke onrechtvaardig wat hier gebeurt. Maar zoals bij wel meer dossiers, geldt voor gaswinning: het is pas voor de wet Onrechtvaardig met een hoofdletter als een rechter zich erover heeft gebogen. We leven in een terugfluitmaatschappij.

De voorzieningenrechter constateert op grond van de stukken en het verhandelde ter zitting dat bij Vrienden van GC en anderen een sterk gevoel van onveiligheid leeft, dat is versterkt door het gevoel dat de belangen van Groningers bij besluitvorming omtrent gaswinning jarenlang niet de aandacht hebben gekregen die zij verdienen.

Hier moet ik de rechter eventjes streng toespreken.

Er is niet alleen sprake van het subjectieve ‘gevoel van onveiligheid’ – er is ook sprake van objectieve onveiligheid. Er wordt gedobbeld om ons leven. De kans op een beving met een grondversnelling die vele woningen als kaartenhuizen kan doen instorten, is belachelijk groot en heeft in potentie verstrekkende gevolgen. Dat VOELT onveilig, en dat IS onveilig.

Ook hebben wij niet alleen het subjectieve gevoel dat onze belangen niet de aandacht hebben gekregen die zij verdienden – nee, dat WAS ook zo, en dat IS nog steeds zo. Het kabinet heeft niet voor niks spijt betuigd.

Volgens de aan het winningsplan ten grondslag liggende berekeningen moet voor de periode 2014-2016 rekening worden gehouden met een aardbevingsmagnitude van 4,1 op de schaal van Richter, met een kans van 10% dat een zwaardere aardbeving zich voordoet, en met een grondversnelling van 0,12 g met een kans van 10% dat die hoger is.

Zoals ik heb aangegeven in mijn artikel over het Incidentbestrijdingsplan Aardbevingen van Veiligheidsregio Groningen, is er bij de beving in Huizinge in 2012 een grondversnelling gemeten tot wel 85 cm/s2 (0,085 g).

Er zijn zelfs al geïnduceerde bevingen geweest met veel hogere grondversnellingen. In dit artikel over natuurlijke en geïnduceerde bevingen geven dhr. Dost (die ook onlangs door de voorzieningenrechter gehoord is) en dhr. Haak van het KNMI aan dat er in 1997 in het epicentrum van een geïnduceerde ondiepe beving bij Roswinkel van 3,4 op de schaal van Richter een grondversnelling is gemeten van 3 m/s2. Dit staat gelijk aan 0,3 g.

Hier is nog veel meer over te vertellen, maar laat ik volstaan met te zeggen dat de risico’s stelselmatig rooskleuriger worden voorgesteld dan ze zijn. Onze belangen krijgen in de rapporten van de NAM, SodM en alle andere door de OVV berispte partijen nog altijd niet de met uitputtende wetenschappelijke onderbouwing doordrenkte aandacht die ze verdienen. (Dat is ook lastig. Want zoals gezegd: de wetenschap is bewust op achterstand gezet. Niet meten is niet weten. En niet weten is niets hoeven doen.)

De voorzieningenrechter constateert dat weliswaar bij het besluit is bepaald dat de productiecapaciteit van elk van de gebieden waarvoor een productieplafond is gesteld, waaronder Loppersum, tot aan het eind van het kalenderjaar 2015 beschikbaar moet zijn, maar dat dit niet meer lijkt in te houden dan dat de vastgestelde productieplafonds niet reeds voor het einde van het kalenderjaar bereikt mogen worden. Dit betekent niet dat NAM, naast de hoeveelheid gas die nodig is om de vijf clusters in en rond Loppersum open te houden, eerst dan uit die clusters gas mag produceren als de voor de overige clusters en regio’s geldende productieplafonds nagenoeg zijn bereikt.

Dat heeft de rechter goed gezien. Er is dit jaar dan ook al 1 miljard kuub gas geproduceerd in en rond Loppersum. Maar wat schieten we nu kwa feitelijke winning met deze uitspraak op?
aardgas-na-loppersum
(Even tussendoor: Cluster Oost gaat dus alsmaar omhoog. En wat staat er nog altijd zonder risico-analyse doodsangsten uit in Cluster Oost? Juist ja, Delfzijl, met het fameuze Chemiepark, en het tankenpark aardgascondensaat van de NAM.)

De minister heeft ter zitting erop gewezen dat de versterking van waterkeringen door de waterschappen inmiddels voortvarend ter hand is genomen. Geen aanleiding bestaat te twijfelen aan de juistheid van deze stelling.

Het is maar wat je voortvarend noemt. De zeedijk is afgekeurd. Zoals het zich nu laat aanzien, wordt-ie pas volgend jaar aangepakt. Het waterschap heeft nog niet eens goed in kaart gebracht wat er precies moet gebeuren. Dit alles wijst erop dat het allemaal een beetje last minute in gang is gezet, en daaruit maak ik op dat de minister nu toch wel haast heeft. Een schuldig geweten misschien? (Zou Kamp überhaupt een geweten hebben?)

Conclusie

De rechter heeft een corrigerende tik uitgedeeld, en dat is mooi. Het allermooiste vind ik dat dit door inzet van keihard vechtende burgers bereikt is. Groningen Centraal! en vrienden – bedankt!

We hebben nog een lange weg te gaan, maar ik denk dat EZ, Shell en Exxon ‘m best een beetje knijpen. Dat moet ook, er liggen nog meer corrigerende tikken in het verschiet. Denk maar aan de aangiftes tegen bestuurders en bedrijven van Groningen Centraal!, de waardedalingsclaim namens vele honderden huiseigenaren, en het beroep dat onder meer door de provincie Groningen is ingesteld tegen het instemmingsbesluit.

Ten aanzien van die laatste maant de rechter in de uitspraak van vandaag tot spoed. En aangezien er eerder geruchten gingen dat behandeling van de diverse beroepschriften jaren kon duren, denk ik dat de rechter indirect zegt dat het een schande is wat hier in Groningen gebeurt. Er moet gauw een eind komen aan het feit dat rechtsnormen stelselmatig vér worden overschreden.

Al met al is deze uitspraak, hoewel nog maar een klein stapje, in bepaalde opzichten een mijlpaal, zoals hoogleraar Algemene Rechtswetenschap Jan Brouwer terecht stelt.

En dat allemaal op de dag dat de klimaatzaak die 900 burgers hebben aangespannen tegen de Nederlandse staat het buitenlandse nieuws haalde, als voorbeeld van nog zo’n dapper en uniek burgerinitiatief.

Dat er overal in het land, maar vooral in Groningen, nog vele van zulke initiatieven mogen volgen!

Gastblog: Over schadeloosstelling Groningers

rechtsstaat vs gaswinningOp dit moment zijn er nog steeds partijen die ons willen doen geloven dat de door de aardbevingen beschadigde huizen in Groningen hersteld kunnen worden op een zodanige wijze dat ze veilig en bruikbaar blijven zonder kwaliteitsverlies en dat ze ook nog verkoopbaar zijn zonder financiële schade voor de bewoners. Hennie Kokkeler uit Hengelo stelt dat dat niet kan.

De kwaliteit van de rechtsstaat en aardbevingsbestendige bouw in Groningen

Op 7 januari 2014 stuurde ik een brief aan de minister van Economische Zaken Henk Kamp. Kern van mijn schrijven: het is zinloos te proberen de bestaande woningen te herstellen. De enige verantwoorde aanpak, technisch en financieel, is vervangende nieuwbouw, aardbevingsbestendig wel te verstaan. De tot nu toe meestal gehanteerde bouwwijze, stapelbouw, is dat niet en kan ook niet op een acceptabele manier aardbevingsbestendig gemaakt worden.

Het duurde tot 17 juli 2014 voor er een reactie kwam van EZ, echter pas nadat de Nationale Ombudsman hierover was benaderd.

Hieronder duid ik enkele onderdelen van de reactie van het ministerie van EZ:

Norm voor aardbevingsbestendige nieuwbouw

“Er zijn op dit moment geen normen in Nederland voor aardbevingsbestendig bouwen, de minister vindt het belangrijk dat er hiervoor een norm komt.” – uit de reactie van EZ

Er was op dat moment al wel het op 15 mei 2014 gepubliceerde NEN-interim-advies, ‘Voorlopige ontwerpuitgangspunten voor nieuwbouw en verbouw onder aardbevingsbelasting ten gevolge van de gaswinning in het Groningenveld’. Dat onderscheidt drie grenstoestanden:

  1. de bouwconstructie staat op instorten (NC, near collapse)
  2. significante beschadiging (SD, significant damage)
  3. schadebeperking (DL, damage limitation)

In het advies staat dat alleen grenstoestand NC altijd behoort te worden beschouwd, de andere twee kunnen optioneel worden meegenomen. Over SD zegt het advies: “Bij overschrijden van deze grenstoestand loont het waarschijnlijk vanuit economisch perspectief niet de moeite over te gaan tot herstel.” En over DL zegt het advies: “Deze grenstoestand kan gezien worden als een BruikbaarheidsGrensToestand. Beschouwing hiervan is niet noodzakelijk, maar kan overeengekomen worden tussen opdrachtnemer en opdrachtgever ingeval van een ontwerp waarbij een zeer beperkte schade van het bouwwerk gewenst is onder aardbevingsbelasting.”

Dus alleen instortingsgevaar moet worden voorkomen, het voorkomen van schade, ten gevolge van de aardbevingen, is ‘niet de moeite waard’ of een zaak van betrokkenen zelf, als die bijvoorbeeld beperking van de schade van het nieuw te bouwen bouwwerk wensen. (Wie wil dat nu niet?)

Duurzaam herstel van bestaande bouw

“Voor de bestaande bouw wordt gewerkt aan een nieuwe Nederlandse Praktijk Richtlijn (NPR)” – uit de reactie van EZ

Het concept van de NPR is inmiddels gepubliceerd (op 8 januari 2015).

In dat concept wordt aangetekend: “De stuurgroep vindt het belangrijk om op te merken dat de richtlijnen uit de NPR niet gaan over het voorkomen van schade aan gebouwen door aardbevingen, maar over het beperken van het risico op persoonlijk en/of dodelijk letsel als gevolg van het instorten van gebouwen of afvallende elementen van gebouwen. Dit betekent dat door toepassing van de NPR niet alle schade wordt voorkomen.”

De NPR gaat verder in de lijn van het NEN-advies van 15 mei 2014, zonder hier echter naar te verwijzen, en kiest opnieuw als standpunt dat er alleen gewerkt hoeft te worden aan richtlijnen die persoonlijk letsel of dodelijke ongevallen moeten voorkomen (grenstoestand NC).

Duidelijk is dat (dodelijk) letsel de opstellers van de NPR een brug te ver gaat. Maar andere schade als gevolg van bedrijfsmatig handelen van de NAM (met vergunning van de staat) moeten inwoners van Groningen blijkbaar voor lief nemen.

In de stuurgroep NPR zitten naast deskundigen van ingenieursbureaus en TNO ook burgemeesters. Geconsulteerd zijn: de NAM, alle burgemeesters uit het gebied, de Dialoogtafel en de Groninger Bodem Beweging.

Opmerkelijk is in dat licht de volgende passage over afdwingbaarheid van de NPR: “Op basis van de Woningwet heeft de eigenaar van de woning primair zeggenschap over zijn woning en de verantwoordelijkheid voor het onderhoud om daarmee te voldoen aan de bestaande normen (zoals windbelasting). Daarnaast heeft de gemeente een verantwoordelijkheid waar het gaat over de veiligheid van haar inwoners.”

Hoe is het mogelijk dat bestuurders en getroffenen uit het rampgebied hieraan meewerken?

Uit alle officiële stukken blijkt de krampachtige houding waarmee voorkomen moet worden dat de staat en de NAM aansprakelijk gesteld kunnen worden voor alle schade die in Groningen veroorzaakt wordt door de gaswinning. Rechtsstatelijk is dat zeer te betreuren.

De bewoners in Groningen hebben recht op een overheid die volledige aansprakelijkheid aanvaardt voor ALLE veroorzaakte schade door de gaswinning, niet alleen schade die tot (dodelijk) letsel kan leiden. Zelfs het College voor de Rechten van de Mens stelt vast dat “in Groningen de fysieke en psychische gezondheid van de mensen wordt aangetast”.

Al in november 2013 stuurde het College een brief naar minister Henk Kamp om hem te wijzen op het belang van de mensenrechten: “Het is vaste jurisprudentie van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens dat omgevingsfactoren, die een negatieve invloed hebben op de gezondheid en/of het ongestoord woongenot, een schending van artikel 8 – het eerbiediging van het privéleven, gezins- en familieleven en woning – kunnen opleveren.”

Over de NAM stelt het College in een recente brief aan de Tweede Kamer (10 februari 2015): “De NAM heeft een eigen verplichting om de mensenrechten te respecteren. Dat moet leiden tot een eigen afweging welke winning nog verenigbaar is met de mensenrechten van de bewoners. Dat stelt ook eisen aan de wijze waarop schade wordt hersteld. De lasten daarvan kunnen niet op de bewoners worden afgewenteld.”

En toch is dat waar met het NEN interim-advies én met het concept-NPR op aangestuurd wordt.

Bestaande bouw vervangen door aardbevingsbestendige nieuwbouw

“De bestaande bebouwing maakt (grotendeels) een belangrijk onderdeel uit van het landschap en de cultuur van Groningen en is moeilijk vervangbaar voor nieuwbouw.” – uit de reactie van EZ

Dit lijkt een valide argument, maar dat gaat in mijn ogen alleen op als bewoners er zelf voor kiezen om hun woning alleen van binnenuit zo te versterken dat persoonlijke ongelukken ten gevolge van aardbevingen in de toekomst worden voorkomen. Het beeld aan de buitenzijde zal dan slechts beperkt worden aangetast voor herstel, maar de binnenzijde van de woning zal aanzienlijk en blijvend zichtbaar worden aangetast. Tevens zal er na nieuwe aardschokken steeds opnieuw aanvullend herstel moeten worden uitgevoerd.

Hoe staat het met de verkoopkansen van zo’n woning? En mocht het tot een opkoopregeling komen: zullen NAM of de staat zo’n woning overnemen voor een bedrag dat de bewoner volledig schadeloos stelt?

Vervangende nieuwbouw direct ook energieneutraal en levensloopbestendig

EZ gaat in de reactie op mijn brief niet in op de mogelijkheid om over te gaan tot vervangende nieuwbouw, die én aardbevingsbestendig, én energieneutraal, én, indien gewenst, levensloopbestendig is. Groningen zou hiermee het eerste gebied zijn dat CO2-neutraal wordt en geen fossiele energie meer nodig heeft voor de woningen. Ook zouden voorzieningen in de krimpgemeentes op kleinschalig niveau behouden kunnen blijven.

Alles overziend ben ik van mening dat de rechtsstaat Nederland volledige aansprakelijkheid moet aanvaarden voor de schade als gevolg van gaswinning in Groningen.

Ook denk ik dat échte schadeloosstelling voor de inwoners van Groningen alleen mogelijk is middels vervangende nieuwbouw. De beperkte uitgangspunten van het NEN interim-advies en de concept-NPR bevorderen de kwaliteit van de rechtsstaat niet.