Een doel waar we NU wat aan hebben

gevoelstemperatuur-1Op de vrijmarkt scoorde mijn dochter gisteren het hiernaast afgebeelde voorwerp.

“Wat DOET het eigenlijk?” vroeg ik.

Ze haalde gemelijk haar schouders op. “Iemand heeft het bedacht en gemaakt, dus zal het wel een doel hebben.”

Een gevaarlijke aanname. Niet alles is immers bedacht met een doel, althans, niet een doel waar wij in het hier en nu wat aan hebben.

Precedentwerking

“Er komt eind deze week een handhaver langs.”

Het is twee dagen voor Koningsdag, en mijn groenteman klinkt somber. Ik weet niet wat de handhaver gaat doen, maar ik weet wel door wie de handhaver gestuurd wordt: de gemeente Eemsmond.

Met hen ligt mijn groenteman, Henk Landwehr, al sinds 2005 in de clinch. Hij wil bij zijn bedrijf Goudgewas in Roodeschool namelijk ook brood verkopen, en dat mag niet. In het bestemmingsplan van de gemeente is zijn perceel gekoppeld aan ‘grondgebonden agrarische activiteiten’. Op dat van zijn buren, een bloemenwinkel, rust de bestemming ‘detailhandel’. Zo is het, en zo moet het blijven. Als iedereen zomaar toestemming krijgt om uitgebreid winkeltje te spelen, is het hek van de dam.

Precedentwerking noemt men dat met een duur woord. Ook de NAM is er beducht voor. Als bekend wordt dat ook maar één Groninger ruimhartig is gecompenseerd voor materiële en immateriële schade, kunnen Shell en Exxon wel opdoeken. Dus mondje dicht over zaakjes die achter gesloten deuren worden geregeld, en voor de rest de boel lekker traineren.

Ik zie niet in wat er tegen is op meer lokale winkels. Terug naar vroeger, toen ieder dorp nog drie bakkers, vier slagers en vijf groenteboeren had – gezellig toch? Ja, het zou de dood in de pot kunnen zijn voor supermarkten en andere ketenwinkels. En nee, het past niet bij de gemeentelijke visie dat voorzieningen in enkele ‘kerndorpen’ moeten worden gebundeld om krimp te bestrijden.

Maar honderdvijftigduizend woningen strippen en versterken dan wel slopen en herbouwen past ook niet in die visie, en toch zullen bestuurders ermee moeten dealen op een wijze die recht doet aan de noden van de burgers. Doen ze dat niet, dan verliezen ze hun bestaansrecht.

Terug naar mijn groenteman, die duidelijk benauwd is voor wat komen gaat.

“En Sieger dan?” vraag ik. “Die zou toch gaan babbelen met Marijke?”

Een hoger denk- en werkniveau

Sieger is Sieger Dijkstra, een rasondernemer die vorig jaar september is benoemd tot voorzitter van de Economic Board Groningen. Hij heeft van de NAM en de provincie een zak met geld gekregen om de economie in Noordoost-Groningen op te vijzelen, ondernemers te stimuleren én de werkgelegenheid te behouden.

De reden? Groningers bezwijken onder het juk van aardbevingen, krimp en economische crisis.

Dat van die werkgelegenheid is in het geval van mijn groenteman van groot belang, en niet alleen voor hem, ook voor de gemeente. Hij heeft namelijk tien mensen in dienst, onder wie enkelen met een beperking, via Ability.

De leiding van dat werk-leerbedrijf is in handen van wethouder Sienot van de gemeente Eemsmond. Hij is een man met een missie. Op zijn LinkedIn-profiel zegt hij:

Ik krijg er energie van mensen en organisaties mee te helpen (uit te dagen) vanuit hun eigen kennis en kracht te opereren en daardoor op een hoger denk- en werkniveau te brengen.

Warme welwillende woorden. Maar de uitdaging van nodeloos ingewikkelde en tegenstrijdige wet- en regelgeving heeft mijn groenteman de afgelopen jaren vooral op een hoger hoofd-tegen-muur-bonkniveau gebracht.

Hoewel de verkoop van brood niet gigantisch veel extra omzet zal genereren, is elke cent meegenomen in deze krappe tijden. Ook voor Ability lijkt het me niet prettig als mijn groenteman mensen moet ontslaan omdat het echt niet meer gaat.

Het bedrijf dat de Wet Sociale Werkvoorziening uitvoert voor de gemeenten Bedum, De Marne, Winsum en Eemsmond lijdt al jaren verlies. Het verlies van Ability is lager dan jaar op jaar wordt begroot, en dat wordt door die gemeenten steevast als positief nieuws gepresenteerd. Ik snap dat wel. Het is ook niet erg om geld toe te leggen op begeleid werken. Maar het is wel raar dat een gemeente een bedrijf waar mensen met een beperking tot volle tevredenheid werken, jaar op jaar tegenwerkt.

Zonder lef komen we in Groningen niet veel verder

Dat vind ik niet alleen, dat vindt ook Sieger, zo blijkt uit een mailwisseling die mijn groenteman me enkele weken geleden in handen drukte.

Hij had Sieger gevraagd om hulp, en daarop had Sieger zich tot burgemeester Marijke van Beek gericht. Die gaf aan de ‘casus’ te kennen, en CC-de naast wethouder Sienot ook enkele ambtenaren van gemeente en provincie, en iemand van de Dialoogtafel Groningen (zodat daar weer een kluif op tafel lag om eindeloos over te vergaderen).

Daarna bleef het stil. En dus belde mijn groenteman met Sieger, en die stuurde nog maar weer een mail:

We moeten toch een oplossing kunnen vinden om een ondernemer die groente en brood (van een bakker uit de regio) wil verkopen in een dorp waar verder nauwelijks spullen verkrijgbaar zijn verder te helpen. Soms vraagt dat lef! Maar zonder lef komen we in Groningen niet veel verder met zijn allen.

Daarop kreeg Sieger een mail met linkjes, naar een artikel in het Dagblad van het Noorden, naar vragen die de GroenLinks-fractie van de gemeente Eemsmond gesteld heeft, en naar notulen van een raadsvergadering.

Dat heeft Sieger allemaal gelezen, en toen kwam hij met de volgende, in mijn ogen zeer terechte vragen:

Is de situatie waarvoor in het verleden spelregels zijn opgesteld niet zodanig veranderd dat herziening nodig is? (…) Is de overheid er om regels die we bedacht hebben met hand en tand te handhaven of om ervoor te zorgen dat de regels aansluiten bij de behoefte van vandaag?

Hij gaf aan dat hij veel meer van dit soort verzoeken om hulp had gekregen van ondernemers in Noordoost-Groningen, en drong er nogmaals op aan om de regels van vroeger aan te passen aan de nieuwe situatie.

Zijn mail eindigde met de sympathieke woorden: “Ik wens jullie veel doortastende wijsheid.”

Nou weet ik dus niet of de handhaver van de gemeente Eemsmond ook die mailtjes heeft ontvangen, maar ik vrees het ergste. Het zou me niks verbazen als de beerput van de ambtelijke praktijk zich kan meten met de beerput van de NAM, en mijn groenteman eind deze week de deuren moet sluiten.

Gevoelstemperatuur is ook belangrijk

gevoelstemperatuur-2Het voorwerp van mijn dochter blijkt een thermometer te zijn. Erg nauwkeurig wordt de temperatuur niet aangegeven, maar we hebben inmiddels een ander doel ontdekt: het ding geeft hartstikke gezellig licht in het donker. En dat doet wonderen voor de gevoelstemperatuur bij ons thuis.

Zou het voor de gevoelstemperatuur in de gemeente Eemsmond helpen dat er zojuist een gloednieuw provinciebestuur is aangetreden?

In het collegeakkoord, dat de titel ‘Vol vertrouwen’ heeft gekregen, nemen ‘gezamenlijkheid, dienstbaarheid en transparantie’ een prominente plaats in.

Ik hoop dat dat betekent dat regels en voorschriften in het hier en nu een ander doel zullen dienen dan in het verleden.

Voor mijn groenteman zou dat een beetje licht geven, en dat is hard nodig, want voor hem geldt wat voor zovelen geldt in Groningen: ’t het nog nooit zo donker west.

Een lesje ‘helder communiceren’ voor de NAM

ei-van-columbus

Niet alleen haar huis, ook haar humeur vertoont scheuren. Nicolette Marié over de arrogantie en mooipraterij van de NAM.

Tijdens het interview in het Groningse Bierum laat Nicolette Marié, schrijfster en gedupeerde van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), haar mobiel naast zich op tafel liggen. Het toestel staat op stil, maar niet uit. ‘Als er een beving is, wil ik direct weten of mijn kinderen in gevaar zijn.’ De laatste wat hevigere beving in haar omgeving was die van 24 maart om 14.29 uur in Appingedam: 2,3 op de Schaal van Richter. Dat was dit jaar al de 30e aardbeving in Groningen, in nog geen drie maanden tijd.

Je bent laatst op een informatieavond geweest, hoe was dat?

‘Frustrerend. Onjuiste en onvolledige informatie, nauwelijks dialoog. Toen ik kritische vragen stelde, werd ik betutteld. Nee, dat zijn niet altijd de meeste gezellige avonden. Het is zwaar, ingrijpend en emotioneel. Er zijn duizend redenen te bedenken waarom je dit niet zou doen – het leven wordt er niet vrolijker op. Maar ik doe het wel, want af en toe kun je die jongens betrappen op idiote uitspraken en dat levert dan weer een interessant stukje op.’

Je huis is beschadigd, maar nog niet hersteld. Waarom duurt dat zo lang?

‘Geen flauw idee. Er is erkende schade, maar nog altijd geen calculatie, laat staan dat er een bedrag is uitgekeerd. En tijdens de beving op 25 februari, ook bij Appingedam, ontstond er nieuwe schade. Ik voelde het huis aan alle kanten kraken. Het is dan ook een ouwetje, van vóór 1920, met deels enkelsteens, deels dubbelsteens muren. Niet echt bestand tegen de 0,30 g die voor dit gebied wordt gehanteerd in de concept-NPR. Het recente rapport van Ingenieursbureau Van Rossum bevestigt wat ik al vermoedde: ons huis moet ingrijpend worden verstevigd, waarschijnlijk zelfs gesloopt.

Mijn ambitie is het bereiken van draagvlak voor een uitgebreide bouwkundige inspectie, met berekeningen die ik kan laten toetsen aan Eurocode 8. Ik wil dat door een onafhankelijk bureau laten doen, op kosten van de NAM. Maar ik heb geleerd in dit dossier dat de NAM van mening is dat alle communicatie de juridische toets moet kunnen doorstaan. Dus ontvang ik brieven waarin staat dat ze een expert langs willen sturen om mijn zorgen weg te nemen. Desgewenst krijg ik er gratis een gespreksbegeleider bij – maar het woordje ‘onafhankelijk’ vergeten de advocaten voor het gemak. Daar moet ik ze dan weer op wijzen. En zo blijf ik bezig.’

De communicatie van de NAM is niet alleen juridisch, maar ook technocratisch, volgens de Onderzoeksraad voor Veiligheid.

‘Ja, het zijn techneuten, van een heel speciaal soort. Ze willen overal een antwoord op hebben, maar als het antwoord niet in hun straatje past, gaan ze gewoon wéér een studie doen. Dat is Big Oil ten voeten uit. In de 65 jaar dat Shell en Exxon in Nederland onder de noemer NAM de beest uithangen was er nooit noodzaak om eerlijk te zijn. Liegen gaat bij die lui vanzelf. Ze kúnnen niet anders. En ze opereren hier met dezelfde mindset als elders ter wereld. Als het een keer écht misgaat, denken ze:

Ach, wat nou leermomentje, we doen het nog eens dunnetjes over.

Mensenlevens zijn mensenlevens, het maakt hen echt niet uit of de slachtoffers blank en welvarend zijn, of zwart en arm.

Wat vind je van die uitspraak van NAM-directeur Gerald Schotman tijdens een interview: ‘We zijn Sinterklaas niet’?

‘Tja, onze Gerald is wel vaker de weg kwijt. “Niet alles wat kan, is ook zinvol,” is ook zo’n uitspraak van hem waar ik gemengde gevoelens bij heb – zeker als je bedenkt dat Shell met de recente overname van BG nog steviger inzet op winning van fossiele brandstoffen, en daarmee de behoorlijk urgente en zinvolle energietransitie dwarsboomt. In dat verband is het nogal pijnlijk dat Gerald zich tijdens het rondetafelgesprek van de vaste commissie EZ afgelopen dinsdag iets liet ontvallen in de trant van “willen is iets anders dan moeten”.

Dat zijn echt gemiste kansen, ik bedoel, een opiniestuk of interview hoeft niet zo dubbelzinnig te zijn:

Sorry dat we jullie huizen beschadigd hebben, jullie toekomstperspectief hebben aangetast en jullie gezinnen dag in dag uit met de dood hebben bedreigd. Gaan we NU mee stoppen. Hier is ter compensatie een flinke zak met geld. Ook schenken we een miljard of 10 aan de burgers van Nederland om in eigen beheer duurzame energie op te wekken.

Paginagrote foto in de NRC erbij, van duizenden blije Groningers, en één zuurkijkende Gerald… Dat beeld is veel krachtiger dan tien van die lege uitspraken waar de mensheid niet op zit te wachten.’

Wat heb je van al deze ellende geleerd?

‘Er zijn mensen die je kunt sturen, en er zijn mensen op wie je geen grip hebt. Niemand is bijvoorbeeld zo glad als Chiel Seinen, hoofd communicatie van de NAM. In een interview in Communicatie Magazine, dat grappig genoeg wel iets wegheeft van dit interview met mij, reduceert hij de industriële ramp die zich in Groningen voltrekt tot scenario’s en mediamomenten waarbij altijd iets onverwachts kan gebeuren – zoals een flinke beving.

De recente uitspraak van de Raad van State, het feit dat de Tweede Kamer vasthoudt aan omkering van bewijslast, berichten dat de NAM ook in Twente de zaken niet op orde heeft – voor hem zijn het slechts ‘hick-ups’, vage echo’s van de ernstige oprispingen in de ondergrond die toevallig door zijn werkgever worden veroorzaakt.

De grote zorgen van steeds meer inwoners over hun veiligheid en schade aan milieu doet onze Chiel af als de waan van de dag. En dan heeft-ie ook nog eens het lef om aan de lezers van het communicatieblaadje het Ei van Columbus te vragen – advies hoe hij ons Groningers nóg effectiever een loer kan draaien met mooipraterij.’

‘IK DOE DIT VOOR JAN UIT LOPPERSUM’

Nicolette Marié zit sinds augustus 2012 in een rollercoaster. Het gaat maar door, elke dag gebeurt er weer wat en ook de aardbevingen zullen doorgaan. Hoe lang zal zij het vechten tegen EZ, Shell en Exxon nog volhouden?

‘Ik kan dit werk blijven doen omdat ik weet met welke intentie, middelen en inzet vele duizenden mensen verspreid over heel Nederland achter de schermen het goede proberen te doen. Groningers voelen zich niet meer veilig in hun eigen huis. Ik wil ervoor knokken om dat voorgoed op te lossen. Dat geeft mij moed.

Ik doe het overigens niet alleen voor Jan uit Loppersum, maar ook ter nagedachtenis aan de honderdduizenden vogels, robben en zeeleeuwen die door laksheid van Shells partner-in-crime Exxon bij de ramp met de ExxonValdez in Alaska het leven lieten.

Gelukkig kan ik rekenen op medegedupeerden uit de hele wereld. We steunen elkaar en benutten elkaars kennis. En het mag kleinzielig zijn, maar ik haal ook energie uit het afzeiken van de NAM. Aan het eind van een stukje zoals dit denk ik:

Zo, Chiel, steek dit Ei van Columbus maar in je ***

Al zou ik er natuurlijk nog meer energie van krijgen als ik het hem in persoon kon vertellen. In dat geval zal de politiebegeleiding wel voor me klaar staan – want dat is hoe Shell en Exxon hun end game spelen.’

Laat die kraan maar dicht, aldus de rechter

kraan dicht latenVandaag werd, een dag eerder dan gepland, de uitspraak gepubliceerd van de voorzieningenrechter van de Raad van State inzake het verzoek om een voorlopige voorziening ten aanzien van de gaswinning in Groningen.

Hieronder bespreek ik enkele zinnen uit die uitspraak:

De voorzieningenrechter zal, gelet op het reële belang van partijen om spoedig duidelijkheid te verkrijgen, bevorderen dat de bodemzaak met enige voorrang op zitting zal worden behandeld.

Daarmee zegt de rechter dat er op dit moment geen duidelijkheid is, en dat klopt natuurlijk. Er is nog altijd geen deugdelijke risico-analyse. Die kán ook niet worden gemaakt, althans niet op korte termijn, want de NAM heeft (bewust) jarenlang weinig anders gedaan dan analyseren hoe en hoeveel te winnen.

Verder is er geen duidelijkheid over de rechtmatigheid van de winning. Nou ja, die is er wel, het is allemaal hartstikke onrechtvaardig wat hier gebeurt. Maar zoals bij wel meer dossiers, geldt voor gaswinning: het is pas voor de wet Onrechtvaardig met een hoofdletter als een rechter zich erover heeft gebogen. We leven in een terugfluitmaatschappij.

De voorzieningenrechter constateert op grond van de stukken en het verhandelde ter zitting dat bij Vrienden van GC en anderen een sterk gevoel van onveiligheid leeft, dat is versterkt door het gevoel dat de belangen van Groningers bij besluitvorming omtrent gaswinning jarenlang niet de aandacht hebben gekregen die zij verdienen.

Hier moet ik de rechter eventjes streng toespreken.

Er is niet alleen sprake van het subjectieve ‘gevoel van onveiligheid’ – er is ook sprake van objectieve onveiligheid. Er wordt gedobbeld om ons leven. De kans op een beving met een grondversnelling die vele woningen als kaartenhuizen kan doen instorten, is belachelijk groot en heeft in potentie verstrekkende gevolgen. Dat VOELT onveilig, en dat IS onveilig.

Ook hebben wij niet alleen het subjectieve gevoel dat onze belangen niet de aandacht hebben gekregen die zij verdienden – nee, dat WAS ook zo, en dat IS nog steeds zo. Het kabinet heeft niet voor niks spijt betuigd.

Volgens de aan het winningsplan ten grondslag liggende berekeningen moet voor de periode 2014-2016 rekening worden gehouden met een aardbevingsmagnitude van 4,1 op de schaal van Richter, met een kans van 10% dat een zwaardere aardbeving zich voordoet, en met een grondversnelling van 0,12 g met een kans van 10% dat die hoger is.

Zoals ik heb aangegeven in mijn artikel over het Incidentbestrijdingsplan Aardbevingen van Veiligheidsregio Groningen, is er bij de beving in Huizinge in 2012 een grondversnelling gemeten tot wel 85 cm/s2 (0,085 g).

Er zijn zelfs al geïnduceerde bevingen geweest met veel hogere grondversnellingen. In dit artikel over natuurlijke en geïnduceerde bevingen geven dhr. Dost (die ook onlangs door de voorzieningenrechter gehoord is) en dhr. Haak van het KNMI aan dat er in 1997 in het epicentrum van een geïnduceerde ondiepe beving bij Roswinkel van 3,4 op de schaal van Richter een grondversnelling is gemeten van 3 m/s2. Dit staat gelijk aan 0,3 g.

Hier is nog veel meer over te vertellen, maar laat ik volstaan met te zeggen dat de risico’s stelselmatig rooskleuriger worden voorgesteld dan ze zijn. Onze belangen krijgen in de rapporten van de NAM, SodM en alle andere door de OVV berispte partijen nog altijd niet de met uitputtende wetenschappelijke onderbouwing doordrenkte aandacht die ze verdienen. (Dat is ook lastig. Want zoals gezegd: de wetenschap is bewust op achterstand gezet. Niet meten is niet weten. En niet weten is niets hoeven doen.)

De voorzieningenrechter constateert dat weliswaar bij het besluit is bepaald dat de productiecapaciteit van elk van de gebieden waarvoor een productieplafond is gesteld, waaronder Loppersum, tot aan het eind van het kalenderjaar 2015 beschikbaar moet zijn, maar dat dit niet meer lijkt in te houden dan dat de vastgestelde productieplafonds niet reeds voor het einde van het kalenderjaar bereikt mogen worden. Dit betekent niet dat NAM, naast de hoeveelheid gas die nodig is om de vijf clusters in en rond Loppersum open te houden, eerst dan uit die clusters gas mag produceren als de voor de overige clusters en regio’s geldende productieplafonds nagenoeg zijn bereikt.

Dat heeft de rechter goed gezien. Er is dit jaar dan ook al 1 miljard kuub gas geproduceerd in en rond Loppersum. Maar wat schieten we nu kwa feitelijke winning met deze uitspraak op?
aardgas-na-loppersum
(Even tussendoor: Cluster Oost gaat dus alsmaar omhoog. En wat staat er nog altijd zonder risico-analyse doodsangsten uit in Cluster Oost? Juist ja, Delfzijl, met het fameuze Chemiepark, en het tankenpark aardgascondensaat van de NAM.)

De minister heeft ter zitting erop gewezen dat de versterking van waterkeringen door de waterschappen inmiddels voortvarend ter hand is genomen. Geen aanleiding bestaat te twijfelen aan de juistheid van deze stelling.

Het is maar wat je voortvarend noemt. De zeedijk is afgekeurd. Zoals het zich nu laat aanzien, wordt-ie pas volgend jaar aangepakt. Het waterschap heeft nog niet eens goed in kaart gebracht wat er precies moet gebeuren. Dit alles wijst erop dat het allemaal een beetje last minute in gang is gezet, en daaruit maak ik op dat de minister nu toch wel haast heeft. Een schuldig geweten misschien? (Zou Kamp überhaupt een geweten hebben?)

Conclusie

De rechter heeft een corrigerende tik uitgedeeld, en dat is mooi. Het allermooiste vind ik dat dit door inzet van keihard vechtende burgers bereikt is. Groningen Centraal! en vrienden – bedankt!

We hebben nog een lange weg te gaan, maar ik denk dat EZ, Shell en Exxon ‘m best een beetje knijpen. Dat moet ook, er liggen nog meer corrigerende tikken in het verschiet. Denk maar aan de aangiftes tegen bestuurders en bedrijven van Groningen Centraal!, de waardedalingsclaim namens vele honderden huiseigenaren, en het beroep dat onder meer door de provincie Groningen is ingesteld tegen het instemmingsbesluit.

Ten aanzien van die laatste maant de rechter in de uitspraak van vandaag tot spoed. En aangezien er eerder geruchten gingen dat behandeling van de diverse beroepschriften jaren kon duren, denk ik dat de rechter indirect zegt dat het een schande is wat hier in Groningen gebeurt. Er moet gauw een eind komen aan het feit dat rechtsnormen stelselmatig vér worden overschreden.

Al met al is deze uitspraak, hoewel nog maar een klein stapje, in bepaalde opzichten een mijlpaal, zoals hoogleraar Algemene Rechtswetenschap Jan Brouwer terecht stelt.

En dat allemaal op de dag dat de klimaatzaak die 900 burgers hebben aangespannen tegen de Nederlandse staat het buitenlandse nieuws haalde, als voorbeeld van nog zo’n dapper en uniek burgerinitiatief.

Dat er overal in het land, maar vooral in Groningen, nog vele van zulke initiatieven mogen volgen!