Een doel waar we NU wat aan hebben

gevoelstemperatuur-1Op de vrijmarkt scoorde mijn dochter gisteren het hiernaast afgebeelde voorwerp.

“Wat DOET het eigenlijk?” vroeg ik.

Ze haalde gemelijk haar schouders op. “Iemand heeft het bedacht en gemaakt, dus zal het wel een doel hebben.”

Een gevaarlijke aanname. Niet alles is immers bedacht met een doel, althans, niet een doel waar wij in het hier en nu wat aan hebben.

Precedentwerking

“Er komt eind deze week een handhaver langs.”

Het is twee dagen voor Koningsdag, en mijn groenteman klinkt somber. Ik weet niet wat de handhaver gaat doen, maar ik weet wel door wie de handhaver gestuurd wordt: de gemeente Eemsmond.

Met hen ligt mijn groenteman, Henk Landwehr, al sinds 2005 in de clinch. Hij wil bij zijn bedrijf Goudgewas in Roodeschool namelijk ook brood verkopen, en dat mag niet. In het bestemmingsplan van de gemeente is zijn perceel gekoppeld aan ‘grondgebonden agrarische activiteiten’. Op dat van zijn buren, een bloemenwinkel, rust de bestemming ‘detailhandel’. Zo is het, en zo moet het blijven. Als iedereen zomaar toestemming krijgt om uitgebreid winkeltje te spelen, is het hek van de dam.

Precedentwerking noemt men dat met een duur woord. Ook de NAM is er beducht voor. Als bekend wordt dat ook maar één Groninger ruimhartig is gecompenseerd voor materiële en immateriële schade, kunnen Shell en Exxon wel opdoeken. Dus mondje dicht over zaakjes die achter gesloten deuren worden geregeld, en voor de rest de boel lekker traineren.

Ik zie niet in wat er tegen is op meer lokale winkels. Terug naar vroeger, toen ieder dorp nog drie bakkers, vier slagers en vijf groenteboeren had – gezellig toch? Ja, het zou de dood in de pot kunnen zijn voor supermarkten en andere ketenwinkels. En nee, het past niet bij de gemeentelijke visie dat voorzieningen in enkele ‘kerndorpen’ moeten worden gebundeld om krimp te bestrijden.

Maar honderdvijftigduizend woningen strippen en versterken dan wel slopen en herbouwen past ook niet in die visie, en toch zullen bestuurders ermee moeten dealen op een wijze die recht doet aan de noden van de burgers. Doen ze dat niet, dan verliezen ze hun bestaansrecht.

Terug naar mijn groenteman, die duidelijk benauwd is voor wat komen gaat.

“En Sieger dan?” vraag ik. “Die zou toch gaan babbelen met Marijke?”

Een hoger denk- en werkniveau

Sieger is Sieger Dijkstra, een rasondernemer die vorig jaar september is benoemd tot voorzitter van de Economic Board Groningen. Hij heeft van de NAM en de provincie een zak met geld gekregen om de economie in Noordoost-Groningen op te vijzelen, ondernemers te stimuleren én de werkgelegenheid te behouden.

De reden? Groningers bezwijken onder het juk van aardbevingen, krimp en economische crisis.

Dat van die werkgelegenheid is in het geval van mijn groenteman van groot belang, en niet alleen voor hem, ook voor de gemeente. Hij heeft namelijk tien mensen in dienst, onder wie enkelen met een beperking, via Ability.

De leiding van dat werk-leerbedrijf is in handen van wethouder Sienot van de gemeente Eemsmond. Hij is een man met een missie. Op zijn LinkedIn-profiel zegt hij:

Ik krijg er energie van mensen en organisaties mee te helpen (uit te dagen) vanuit hun eigen kennis en kracht te opereren en daardoor op een hoger denk- en werkniveau te brengen.

Warme welwillende woorden. Maar de uitdaging van nodeloos ingewikkelde en tegenstrijdige wet- en regelgeving heeft mijn groenteman de afgelopen jaren vooral op een hoger hoofd-tegen-muur-bonkniveau gebracht.

Hoewel de verkoop van brood niet gigantisch veel extra omzet zal genereren, is elke cent meegenomen in deze krappe tijden. Ook voor Ability lijkt het me niet prettig als mijn groenteman mensen moet ontslaan omdat het echt niet meer gaat.

Het bedrijf dat de Wet Sociale Werkvoorziening uitvoert voor de gemeenten Bedum, De Marne, Winsum en Eemsmond lijdt al jaren verlies. Het verlies van Ability is lager dan jaar op jaar wordt begroot, en dat wordt door die gemeenten steevast als positief nieuws gepresenteerd. Ik snap dat wel. Het is ook niet erg om geld toe te leggen op begeleid werken. Maar het is wel raar dat een gemeente een bedrijf waar mensen met een beperking tot volle tevredenheid werken, jaar op jaar tegenwerkt.

Zonder lef komen we in Groningen niet veel verder

Dat vind ik niet alleen, dat vindt ook Sieger, zo blijkt uit een mailwisseling die mijn groenteman me enkele weken geleden in handen drukte.

Hij had Sieger gevraagd om hulp, en daarop had Sieger zich tot burgemeester Marijke van Beek gericht. Die gaf aan de ‘casus’ te kennen, en CC-de naast wethouder Sienot ook enkele ambtenaren van gemeente en provincie, en iemand van de Dialoogtafel Groningen (zodat daar weer een kluif op tafel lag om eindeloos over te vergaderen).

Daarna bleef het stil. En dus belde mijn groenteman met Sieger, en die stuurde nog maar weer een mail:

We moeten toch een oplossing kunnen vinden om een ondernemer die groente en brood (van een bakker uit de regio) wil verkopen in een dorp waar verder nauwelijks spullen verkrijgbaar zijn verder te helpen. Soms vraagt dat lef! Maar zonder lef komen we in Groningen niet veel verder met zijn allen.

Daarop kreeg Sieger een mail met linkjes, naar een artikel in het Dagblad van het Noorden, naar vragen die de GroenLinks-fractie van de gemeente Eemsmond gesteld heeft, en naar notulen van een raadsvergadering.

Dat heeft Sieger allemaal gelezen, en toen kwam hij met de volgende, in mijn ogen zeer terechte vragen:

Is de situatie waarvoor in het verleden spelregels zijn opgesteld niet zodanig veranderd dat herziening nodig is? (…) Is de overheid er om regels die we bedacht hebben met hand en tand te handhaven of om ervoor te zorgen dat de regels aansluiten bij de behoefte van vandaag?

Hij gaf aan dat hij veel meer van dit soort verzoeken om hulp had gekregen van ondernemers in Noordoost-Groningen, en drong er nogmaals op aan om de regels van vroeger aan te passen aan de nieuwe situatie.

Zijn mail eindigde met de sympathieke woorden: “Ik wens jullie veel doortastende wijsheid.”

Nou weet ik dus niet of de handhaver van de gemeente Eemsmond ook die mailtjes heeft ontvangen, maar ik vrees het ergste. Het zou me niks verbazen als de beerput van de ambtelijke praktijk zich kan meten met de beerput van de NAM, en mijn groenteman eind deze week de deuren moet sluiten.

Gevoelstemperatuur is ook belangrijk

gevoelstemperatuur-2Het voorwerp van mijn dochter blijkt een thermometer te zijn. Erg nauwkeurig wordt de temperatuur niet aangegeven, maar we hebben inmiddels een ander doel ontdekt: het ding geeft hartstikke gezellig licht in het donker. En dat doet wonderen voor de gevoelstemperatuur bij ons thuis.

Zou het voor de gevoelstemperatuur in de gemeente Eemsmond helpen dat er zojuist een gloednieuw provinciebestuur is aangetreden?

In het collegeakkoord, dat de titel ‘Vol vertrouwen’ heeft gekregen, nemen ‘gezamenlijkheid, dienstbaarheid en transparantie’ een prominente plaats in.

Ik hoop dat dat betekent dat regels en voorschriften in het hier en nu een ander doel zullen dienen dan in het verleden.

Voor mijn groenteman zou dat een beetje licht geven, en dat is hard nodig, want voor hem geldt wat voor zovelen geldt in Groningen: ’t het nog nooit zo donker west.

Gastblog: Over schadeloosstelling Groningers

rechtsstaat vs gaswinningOp dit moment zijn er nog steeds partijen die ons willen doen geloven dat de door de aardbevingen beschadigde huizen in Groningen hersteld kunnen worden op een zodanige wijze dat ze veilig en bruikbaar blijven zonder kwaliteitsverlies en dat ze ook nog verkoopbaar zijn zonder financiële schade voor de bewoners. Hennie Kokkeler uit Hengelo stelt dat dat niet kan.

De kwaliteit van de rechtsstaat en aardbevingsbestendige bouw in Groningen

Op 7 januari 2014 stuurde ik een brief aan de minister van Economische Zaken Henk Kamp. Kern van mijn schrijven: het is zinloos te proberen de bestaande woningen te herstellen. De enige verantwoorde aanpak, technisch en financieel, is vervangende nieuwbouw, aardbevingsbestendig wel te verstaan. De tot nu toe meestal gehanteerde bouwwijze, stapelbouw, is dat niet en kan ook niet op een acceptabele manier aardbevingsbestendig gemaakt worden.

Het duurde tot 17 juli 2014 voor er een reactie kwam van EZ, echter pas nadat de Nationale Ombudsman hierover was benaderd.

Hieronder duid ik enkele onderdelen van de reactie van het ministerie van EZ:

Norm voor aardbevingsbestendige nieuwbouw

“Er zijn op dit moment geen normen in Nederland voor aardbevingsbestendig bouwen, de minister vindt het belangrijk dat er hiervoor een norm komt.” – uit de reactie van EZ

Er was op dat moment al wel het op 15 mei 2014 gepubliceerde NEN-interim-advies, ‘Voorlopige ontwerpuitgangspunten voor nieuwbouw en verbouw onder aardbevingsbelasting ten gevolge van de gaswinning in het Groningenveld’. Dat onderscheidt drie grenstoestanden:

  1. de bouwconstructie staat op instorten (NC, near collapse)
  2. significante beschadiging (SD, significant damage)
  3. schadebeperking (DL, damage limitation)

In het advies staat dat alleen grenstoestand NC altijd behoort te worden beschouwd, de andere twee kunnen optioneel worden meegenomen. Over SD zegt het advies: “Bij overschrijden van deze grenstoestand loont het waarschijnlijk vanuit economisch perspectief niet de moeite over te gaan tot herstel.” En over DL zegt het advies: “Deze grenstoestand kan gezien worden als een BruikbaarheidsGrensToestand. Beschouwing hiervan is niet noodzakelijk, maar kan overeengekomen worden tussen opdrachtnemer en opdrachtgever ingeval van een ontwerp waarbij een zeer beperkte schade van het bouwwerk gewenst is onder aardbevingsbelasting.”

Dus alleen instortingsgevaar moet worden voorkomen, het voorkomen van schade, ten gevolge van de aardbevingen, is ‘niet de moeite waard’ of een zaak van betrokkenen zelf, als die bijvoorbeeld beperking van de schade van het nieuw te bouwen bouwwerk wensen. (Wie wil dat nu niet?)

Duurzaam herstel van bestaande bouw

“Voor de bestaande bouw wordt gewerkt aan een nieuwe Nederlandse Praktijk Richtlijn (NPR)” – uit de reactie van EZ

Het concept van de NPR is inmiddels gepubliceerd (op 8 januari 2015).

In dat concept wordt aangetekend: “De stuurgroep vindt het belangrijk om op te merken dat de richtlijnen uit de NPR niet gaan over het voorkomen van schade aan gebouwen door aardbevingen, maar over het beperken van het risico op persoonlijk en/of dodelijk letsel als gevolg van het instorten van gebouwen of afvallende elementen van gebouwen. Dit betekent dat door toepassing van de NPR niet alle schade wordt voorkomen.”

De NPR gaat verder in de lijn van het NEN-advies van 15 mei 2014, zonder hier echter naar te verwijzen, en kiest opnieuw als standpunt dat er alleen gewerkt hoeft te worden aan richtlijnen die persoonlijk letsel of dodelijke ongevallen moeten voorkomen (grenstoestand NC).

Duidelijk is dat (dodelijk) letsel de opstellers van de NPR een brug te ver gaat. Maar andere schade als gevolg van bedrijfsmatig handelen van de NAM (met vergunning van de staat) moeten inwoners van Groningen blijkbaar voor lief nemen.

In de stuurgroep NPR zitten naast deskundigen van ingenieursbureaus en TNO ook burgemeesters. Geconsulteerd zijn: de NAM, alle burgemeesters uit het gebied, de Dialoogtafel en de Groninger Bodem Beweging.

Opmerkelijk is in dat licht de volgende passage over afdwingbaarheid van de NPR: “Op basis van de Woningwet heeft de eigenaar van de woning primair zeggenschap over zijn woning en de verantwoordelijkheid voor het onderhoud om daarmee te voldoen aan de bestaande normen (zoals windbelasting). Daarnaast heeft de gemeente een verantwoordelijkheid waar het gaat over de veiligheid van haar inwoners.”

Hoe is het mogelijk dat bestuurders en getroffenen uit het rampgebied hieraan meewerken?

Uit alle officiële stukken blijkt de krampachtige houding waarmee voorkomen moet worden dat de staat en de NAM aansprakelijk gesteld kunnen worden voor alle schade die in Groningen veroorzaakt wordt door de gaswinning. Rechtsstatelijk is dat zeer te betreuren.

De bewoners in Groningen hebben recht op een overheid die volledige aansprakelijkheid aanvaardt voor ALLE veroorzaakte schade door de gaswinning, niet alleen schade die tot (dodelijk) letsel kan leiden. Zelfs het College voor de Rechten van de Mens stelt vast dat “in Groningen de fysieke en psychische gezondheid van de mensen wordt aangetast”.

Al in november 2013 stuurde het College een brief naar minister Henk Kamp om hem te wijzen op het belang van de mensenrechten: “Het is vaste jurisprudentie van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens dat omgevingsfactoren, die een negatieve invloed hebben op de gezondheid en/of het ongestoord woongenot, een schending van artikel 8 – het eerbiediging van het privéleven, gezins- en familieleven en woning – kunnen opleveren.”

Over de NAM stelt het College in een recente brief aan de Tweede Kamer (10 februari 2015): “De NAM heeft een eigen verplichting om de mensenrechten te respecteren. Dat moet leiden tot een eigen afweging welke winning nog verenigbaar is met de mensenrechten van de bewoners. Dat stelt ook eisen aan de wijze waarop schade wordt hersteld. De lasten daarvan kunnen niet op de bewoners worden afgewenteld.”

En toch is dat waar met het NEN interim-advies én met het concept-NPR op aangestuurd wordt.

Bestaande bouw vervangen door aardbevingsbestendige nieuwbouw

“De bestaande bebouwing maakt (grotendeels) een belangrijk onderdeel uit van het landschap en de cultuur van Groningen en is moeilijk vervangbaar voor nieuwbouw.” – uit de reactie van EZ

Dit lijkt een valide argument, maar dat gaat in mijn ogen alleen op als bewoners er zelf voor kiezen om hun woning alleen van binnenuit zo te versterken dat persoonlijke ongelukken ten gevolge van aardbevingen in de toekomst worden voorkomen. Het beeld aan de buitenzijde zal dan slechts beperkt worden aangetast voor herstel, maar de binnenzijde van de woning zal aanzienlijk en blijvend zichtbaar worden aangetast. Tevens zal er na nieuwe aardschokken steeds opnieuw aanvullend herstel moeten worden uitgevoerd.

Hoe staat het met de verkoopkansen van zo’n woning? En mocht het tot een opkoopregeling komen: zullen NAM of de staat zo’n woning overnemen voor een bedrag dat de bewoner volledig schadeloos stelt?

Vervangende nieuwbouw direct ook energieneutraal en levensloopbestendig

EZ gaat in de reactie op mijn brief niet in op de mogelijkheid om over te gaan tot vervangende nieuwbouw, die én aardbevingsbestendig, én energieneutraal, én, indien gewenst, levensloopbestendig is. Groningen zou hiermee het eerste gebied zijn dat CO2-neutraal wordt en geen fossiele energie meer nodig heeft voor de woningen. Ook zouden voorzieningen in de krimpgemeentes op kleinschalig niveau behouden kunnen blijven.

Alles overziend ben ik van mening dat de rechtsstaat Nederland volledige aansprakelijkheid moet aanvaarden voor de schade als gevolg van gaswinning in Groningen.

Ook denk ik dat échte schadeloosstelling voor de inwoners van Groningen alleen mogelijk is middels vervangende nieuwbouw. De beperkte uitgangspunten van het NEN interim-advies en de concept-NPR bevorderen de kwaliteit van de rechtsstaat niet.

Huup-huup, Barbatruuk!

huis-barbapapaIn het boek ‘Het huis van Barbapapa’ krijgt Barbapapa het zwaar te verduren.

Het schattige kasteeltje dat hij met Barbamama en de Barbakoters betrekt, wordt ondanks hun felle protesten gesloopt.

Men biedt hen een flat in de stad aan, maar dat voelt als ophokken, en daar worden de Barba’s doodongelukkig van.

Na enkele spannende plotwendingen, waarbij onze held vele malen van gedaante wisselt, volgt een happy end: een heus Barbapapa-huis, omgeven door een permacultuur-achtige tuin.

Een plek waar flora, fauna en mens Barbapapa in harmonie samenleven.

Een blokkendoos is ook een oplossing

Gisteren werd de Crisis- en Herstelwet aangepast, zodat het kabinet het ‘herenakkoord‘ dat over de hoofden van de Groningers heen is gesloten, zonder tussenkomst van burgers en lokale bestuurders versneld kan uitvoeren.

Die analyse baseer ik onder meer op dit kritische stuk. Ook de Groninger Bodem Beweging en GroenLinks plaatsen kanttekeningen bij de nieuwste zet in het Groningse schaakspel.

Misschien dat ik iets te veel Barbapapa heb gelezen en iets te weinig bestuursrechtelijke werkjes, maar het lijkt erop dat men van plan is om ons in het kader van ‘maatregelen voor het vergroten van de veiligheid’ uit ons kasteeltje te halen en in een lelijke blokkendoos te stoppen.

Die blokkendoos zal ongetwijfeld energiezuinig zijn, en geheel volgens de regelen der aardbevingsbestendige kunst gebouwd. Twee grote voordelen ten opzichte van ons kasteel, dat bestaat uit enkele samengevoegde arbeidershuisjes. Met het groeien van de Barbafamilie van de vorige eigenaar zijn daar in de loop der jaren steeds stukjes bij gebouwd.

Toch is een blokkendoos niet helemaal wat wij in gedachten hadden. Zijn we nu de regie over ons leven compleet kwijt? Hoe zal onze toekomst eruitzien?

Joost mag het dan allemaal zo goed weten, maar ik tast vooralsnog in het duister.

Letterlijk: bijna dagelijks droom ik van een pikdonkere kamer, zonder ramen, zonder deuren. Daar jaag ik de hele nacht op de vele fel oplichtende vraagtekens die in denkwolkjes boven mijn hoofd verschijnen.

De ene schade is de andere niet

Verplicht verkassen is geen pretje, maar onze huidige situatie ook niet.

Op de kop af een jaar geleden schreef ik burgemeester Emme Groot van Delfzijl een brandbrief over onze situatie. Na veel gedram mijnerzijds (ambtenaar: “U schreeuwt echt om hulp, hè?”) werden we uiteindelijk doorgestuurd naar de Commissie Bijzondere Situaties.

Die commissie is ingesteld door minister Kamp, als onderdeel van het ‘herenakkoord’. Zij beheren een fonds dat de NAM op last van Kamp voor ‘speciale situaties’ heeft ingesteld. Onder Spoor 2, ‘Schadeafhandeling en waardevermeerdering’, wordt het als volgt geformuleerd:

Een onafhankelijke instantie, samen te stellen uit diverse door de Dialoogtafel aan te wijzen deskundigen met relevante ervaring op dit gebied.

Dat klinkt mooi. Officieel ook.

Maar de secretaris van de commissie vertelde ons in februari, tijdens een persoonlijk gesprek bij ons thuis, dat de commissie “niks” is: geen club, geen vereniging, geen rechtspersoon.

Niks.

Toch eiste de commissie van ons drie rapporten, op basis waarvan zij zouden bepalen of wij wel zo schrijnend zijn:

  1. Rapport ‘Financieel’
  2. Rapport ‘Psychisch’
  3. Rapport ‘Schade’

Om ons te begeleiden bij het verzamelen van de benodigde gegevens, werd ons een casemanager toegewezen. Zij zou ons aanspreekpunt zijn gedurende het hele proces. Met haar heb ik al die tijd via de mail gecommuniceerd, omdat ik me bij telefoongesprekken steeds slechter kan concentreren (rapport ‘Psychisch’). Bovendien leek het me verstandig om alles zwart op wit te hebben.

De eerste twee rapporten kostten al veel tijd en energie (en vormden een inbreuk op ons recht op privacy; daarover een andere keer meer), maar dat derde rapport… amai…

Want die schade bestond niet uit de onverkoopbaarheid van onze woning, of de onveiligheid van onze woning. Nee, de schade bestond uit aantoonbare fysieke schade als gevolg van de gaswinning.

En volgens de expert van de NAM was de schade aan onze woning natuurlijk allemaal C-schade (niet-bevingsgerelateerde schade).

Onze contra-expert maakte korte metten met die conclusie. Daar was de expert van de NAM (die intussen al drie keer van naam en bedrijf was gewisseld) het niet mee eens. Daarop volgde een schimmig steekspel, dat begin maart resulteerde in een overleg tussen expert en contra-expert. Wat dat opleverde, werd niet duidelijk.

Ondertussen ging het met rapport ‘Financieel’ en rapport ‘Psychisch’ bergafwaarts (lees: wij werden steeds armer en steeds bozer en ongeruster), mede doordat er al weer nieuwe schade was ontstaan.

Maar zonder rapport ‘Schade’ kan die nikserige commissie niks, en dus zette ik vorige week alles op alles om de status van de eerste schademelding boven water te krijgen.

Tot mijn vreugde bleek de C-schade inmiddels B-schade te zijn geworden (bestaande schade die is verergerd door de gaswinning). Dat betekende dat rapport ‘Schade’ eindelijk ook rond was.

Alle communicatie over de schade ging per mail. De casemanager kreeg netjes een CC-tje, evenals Commissaris van de Koning Max van den Berg, NAM-directeur Gerald Schotman, diens secretaresse Ageeth Kolenbrander en burgemeester Emme Groot.

Maar die casemanager heeft gewoon een baan, bij een heel andere baas, en doet dit werk erbij. Ze heeft dus weinig tijd om haar mail te lezen. Of misschien is ze op vakantie, of ziek.

Hoe dan ook, mijn CC-tjes drongen niet tot haar door. Ons nieuwste wapenfeit werd niet doorgegeven aan de secretaris van de commissie.

En zo kon het gebeuren dat wij gisteren, na maanden ZELF hard aan allerlei touwtjes te hebben getrokken, onze eerste officiële brief van de commissie ontvingen. Daarin stond dat wij niet ‘schrijnend’ zijn en ons dossier gesloten is.

Vaak moet er iets gebeuren voordat er iets gebeurt*

U wilt vast wel weten waarom ik besloten heb de vuile was buiten te hangen, op een openbaar blog nog wel.

Welnu, hierom:

This message was created automatically by mail delivery software.

A message that you sent could not be delivered to one or more of its recipients. This is a permanent error. The following address(es) failed:

meldpuntbijzonderesituaties@ggd.groningen.nl

(ultimately generated from info@vangnetbijzonderesituaties.nl)

In zijn brief over de beslissing van de commissie vermeldde de secretaris zijn e-mailadres.

Omdat ik nu eenmaal een irritante betweter ben, mailde ik de casemanager en de secretaris om ze te vertellen dat zij eens wat beter met elkaar moesten communiceren.

Daarop ontving ik van het e-mailadres van de secretaris de bovenstaande ‘Mail delivery failed’-melding.

En dát, beste lezer, is waar het in de kern om gaat in wingewest Groningen:

yellow-marker

Integendeel. De trein staat gereed, protesteren tegen ophokken heeft geen zin en niemand zal achterblijven.

Ik vrees dat zelfs het aloude “Huup-huup, Barbatruuk” van die slimme Barbapapa niet helpt om deze bestuurlijke janboel te transformeren in iets wat recht doet aan de Groningers en hun problemen.

* Wijze woorden van Johan Cruyff, een man met Barbapapa-achtige kwaliteiten, getuige zijn befaamde uitspraak: “Je kunt beter ten onder gaan met je eigen visie dan met de visie van een ander.”