De Gaskolonie: de beerput gaat open

gaskolonieVoor ingewijden bevat het boek De Gaskolonie weinig nieuws. Wij wisten al dat het gas onder onze voeten eigendom is van NAM. Zelfs de ‘geheime afspraak’ die Gertjan Lankhorst, in 2005 directeur-generaal Energie bij het ministerie van Economische Zaken, met Shell en Exxon maakte over de gaswinning in Groningen wekt eigenlijk nauwelijks verbazing.

Onze Gertjan werd nog geen jaar later CEO van GasTerra, en is al jaren een van de stabiele factoren in het old boys network. (Over dat netwerk schreef ik hier en hier al wat uitvoeriger).

Een beetje goed ingevoerde gaswinningsgedupeerde kijkt hier dus niet van op. Wij, de inwoners van Groningen, weten zo langzamerhand wel hoe immens groot en diep de beerput is. We ervaren iedere dag hoe sterk de greep van Shell en Exxon is op onze leefomgeving, en hoe weinig de overheid eraan gelegen is om ons op integere wijze te helpen. De arrogantie die CEO Ben van Beurden van Shell onlangs tentoonstelde in een tv-interview (“Ik pomp alles op wat ik op kan pompen”) strekt zich namelijk ook uit naar de Nederlandse staat.

90% van de gasbaten verdwijnt in de schatkist. Door de productieverlaging, afgedwongen onder grote (gerechtelijke) druk vanuit vele groepen en instanties in Groningen, krijgt de staat veel minder geld, terwijl er wel flink moet worden gedokt voor schadeherstel en –preventie.

Wat uit het vandaag gepresenteerde boek naar voren komt, is het beeld van een overheid die keer op keer is gezwicht voor het grote geld en de druk van multinationals. Een overheid die ook nog eens een loopje neemt met de eigen democratische principes, en op een aantal punten de Tweede Kamer slecht informeert of zelfs buiten spel zet. (Een Tweede Kamer die zich dat overigens lange tijd liet aanleunen. Het was Groningen immers maar. Het Hoge Noorden. Op het gas na niet interessant.)

Niet alleen Shell en Exxon staan er door dit boek gekleurd op. Ook de Nederlandse staat komt er bekaaid vanaf. Je zou bijna zeggen: Nederland is verworden tot een ‘corpocratie’.

Nogmaals, voor ingewijden is het allemaal gesneden koek.

De kracht van dit boek, geschreven door drie dames die hun sporen hebben verdiend bij de NOS, zit ‘m in het toegankelijk maken van de op zich taaie materie voor een groot publiek. Dat doen ze door in heldere taal zo goed mogelijk antwoorden te formuleren op enkele kernvragen over de gaswinning in Groningen. Citaten uit interviews en al dan niet middels een beroep op de Wet Openbaarheid Bestuur verkregen documenten larderen het geheel.

Minpunten zijn er ook. Het had in mijn ogen een stuk scherper gekund. Ook wordt de rol van de NOS nogal uitvergroot, terwijl juist de NOS een van de landelijke mediakanalen is die erg lang heeft gewacht met kritische noten. (Wel tof dat die er nu zijn. Ga zo door!)

Verder mis ik verwijzingen naar een belangrijk deel van het Groningse verzet. Kor Dwarshuis heeft met zijn animaties sterk bijgedragen aan het inzichtelijk maken van de materie. Wim Blanken heeft met het open data-bevingenportaal de data van onder andere NAM en KNMI inzichtelijk gemaakt voor het grote publiek. Schokkend Groningen betekent al jaren ontzettend veel voor het openbreken van de beerput. De Groninger Bodem Beweging maakt als ‘gesprekspartner’ van allerlei instanties een krachtige vuist en stapt nadrukkelijk op de juridische barricade. Informatieplatform Aardbevingen Groningen (nu: Houd Groningen Overeind) bereikt via Facebook ruim 6300 mensen binnen en buiten Groningen met dagelijkse updates over het wel en wee in het wingewest. Hilda Groeneveld deelt op ondergroningen.nl al haar kennis over de ondiepe ondergrond. Herman Damveld publiceert al jaren o.a. over de gaswinning op Co2ntramine. Milieudefensie heeft recent een team op de gaswinning in Groningen gezet. GroenFront legt de vinger op de zere plek met aansprekende acties, een tijdje terug nog bij het hoofdkantoor van EBN.

Zelf heb ik er de afgelopen jaren op mijn eigen bescheiden wijze toe bijgedragen dat Groningen onder andere internationaal op de kaart is gezet. Daarnaast heb ik mensen met belangwekkende posities ervan proberen te doordringen dat het publiek-private handjeklap in deze provincie alle grenzen van het betamelijke overschrijdt.

En zo zijn er nog vele, al dan niet op de voorgrond tredende burgers die zich al jaren met hart en ziel inzetten voor een veiliger en rechtvaardiger Groningen.

De dames van de NOS hebben ongetwijfeld een groot deel van het door die keihard knokkende burgers en organisaties verzamelde materiaal bestudeerd, en er hun voordeel mee gedaan. Dat is prima, het is voor de Goede Zaak. En het is ook prima dat er op een parlementaire enquête aangestuurd wordt. Transparantie, we dromen er al jaren van in Groningen.

Maar bovenal hoop ik dat dit boek voor niet-ingewijden de ogen opent. Dat meer mensen op zoek gaan naar manieren om ons in Groningen actief te steunen. Een parlementaire enquête helpt ons namelijk niet automatisch om ons recht te halen.

Uit dit artikel van Follow The Money blijkt duidelijk dat wij inmiddels verzuipen in de commissies en instanties, die veel geld kosten maar niet echt goed functioneren. Ik schreef eerder al: in bijna alles is de afhandeling van onze schade tegenovergesteld aan hoe het zou moeten zijn. Ons ‘thuis‘ wordt daardoor ernstig aangetast.

Zoals Herman Sandman onlangs in het Dagblad van het Noorden stelde: de gaswinningsproblematiek en hoe ermee wordt omgegaan is het grootste naoorloogse schandaal in ons land.

Was u nog geen ingewijde, dan moet u het zeker worden. Lees De Gaskolonie, en kom in actie. Groningen verdient het! Samen sterk!

 

Samen Groningen naar de kloten helpen

spin-aldersDe onderstaande tekst sprak ik op 1 mei 2015 uit tijdens het 1 mei Solidariteitsfestival op het Spuiplein te Den Haag. (Check ook de andere sprekers – wij vechten tegen dezelfde partijen en bedrijven!!!)

Ik heb er wat linkjes in gezet om een en ander te verduidelijken.

Op 2 juli 2014 bestond het Shell Technology Centre in Amsterdam een volle eeuw. Bij die gelegenheid hield Ben van Beurden, de hoogste baas van Shell, ten overstaan van vele Invloedrijke Omes en Tantes, onder wie Koning (en vermoedelijk aandeelhouder) Willem-Alexander, een gloedvolle speech over de afgelopen honderd jaar.

Volgens hem waren het jaren waarin de mensheid door de technologie en techniek van Shell grote hoogtes heeft bereikt.

Volgens mij waren het ook jaren waarin wereldwijd vele oorlogen en conflicten zijn uitgevochten, mede omwille van de fossiele brandstoffen die Shell en soortgelijke bedrijven uit de grond halen.

Gewone burgers worden daar nogal eens de dupe van, maar een multinational als Shell weet altijd wel te profiteren van hoogoplopende ruzies tussen twee of meer landen.

In Nederland ontdekte Shell tijdens de Tweede Wereldoorlog bij het Drentse Schoonebeek een groot olieveld. Op dat moment was exploitatie wat lastig, om het eufemistisch uit te drukken. Maar na de oorlog stond de Nederlandse regering te popelen om met Shell en het Amerikaanse Exxon in zee te gaan. En dus was de Nederlandse Aardolie Maatschappij in 1947 een feit.

Enkele jaren later ontdekte de NAM het Groningenveld – een van de grootste gasvelden ter wereld. Een megavondst! Om de exploitatie daarvan in goede banen te leiden, werd de publiek-private samenwerking tussen de Nederlandse staat en de multinationals vastgelegd in het zogenaamde gasgebouw, dat deels buiten de wet staat en waar een klein groepje old boys tot op heden de dienst uit maakt.

De exploitatie verliep jarenlang probleemloos, en heeft van Nederland een ‘welvarend en sociaal land’ gemaakt.

Zonder de inkomsten uit aardgas hadden we de afgelopen decennia niet van die mooie regelingen kunnen opzetten voor iedereen die om wat voor reden dan ook niet kon werken. Zonder dat geld hadden we nooit zoveel kunnen investeren in onderwijs. Dan hadden we geen hoogwaardige kenniseconomie gehad, en ook geen stabiele middenklasse die zich kan wentelen in méér luxe dan alle generaties hiervoor.

Zonder aardgasbaten was Nederland waarschijnlijk lang een suf aardappel- en knollenland gebleven.

Er zitten echter altijd meerdere kanten aan een verhaal, al willen old boys zoals Ben van Beurden daar niet van horen. Feiten die hem niet goed uitkomen, laat hij gewoon weg.

In zijn speech van juli 2014 wijst hij bijvoorbeeld op enkele grote problemen van onze tijd, zoals armoede, klimaatverandering en luchtvervuiling.

Hij vertelt er niet bij dat armoede in grote delen van de wereld het bijproduct is van de eerder genoemde oorlogen en conflicten over fossiele brandstoffen. Ook omzeilt hij handig het gegeven dat klimaatverandering en luchtvervuiling voor een belangrijk deel te wijten zijn aan de verbranding van de fossiele brandstoffen die hij in zijn toko verkoopt.

Wel praat hij graag over de oplossing die Shell voor al die problemen heeft. En dat is, je raadt het al: aardgas.

Want aardgas is nét een tikkeltje schoner dan kolen en olie, de brandstoffen die de afgelopen honderd jaar het meest in trek waren. En toevallig kan Shell heel veel aardgas leveren. Een afzetmarkt vinden is geen punt. Shell heeft een groot netwerk binnen politiek, overheid en wetenschap. Die zullen dat aardgas wel eventjes bij boeren, burgers en buitenlui door de strot duwen.

Making a Difference

Voor Ben valt dit allemaal onder de noemer ‘Making a Difference’.

Of aardgas het verschil maakt, betwijfel ik, maar het pro-gaswinningsnetwerk van de old boys… nou en of! Daar weten wij in Groningen alles van!

Kijk, we hebben in Groningen te maken met een industriële ramp. De gaswinning veroorzaakt ondiepe bevingen, die door de complexe samenstelling van de Groningse bodem een opmerkelijk schadelijk effect hebben.

Tienduizenden huizen zijn reeds beschadigd, sommige zijn zelfs gesloopt. Eeuwenoude monumenten staan in de stutten. Het toekomstperspectief van honderdduizenden Groningers is voorgoed veranderd.

Bij gelijkblijvende winning is er een grote kans op bevingen met hele stevige grondversnellingen. Daar zijn de huizen, flats, scholen, ziekenhuizen, kerken, kantoorgebouwen en fabrieken in Noordoost-Groningen en een flink deel van de stad Groningen niet op gebouwd.

Als zo’n stevige beving zich voordoet in de buurt van een plaats als Delfzijl, Hoogezand-Sappemeer of Groningen, zullen heel veel gebouwen instorten, met doden en gewonden als gevolg.

Om te voorkomen dat dat gebeurt, moeten 152.000 huizen en 18.000 overige gebouwen worden versterkt. Op basis van de huidige conceptnorm voor bevingsbestendig bouwen kost dat zo’n 30 miljard euro. Dat is een hoop geld, voor een handjevol ouwe bakstenen. Daar kun je beter een bank mee redden. Dan heb je namelijk gelijk een plek waar je weer wat old boys kunt stallen.

Regeren is vooruitzien, dat weet elke multinational

Hoe kunnen de Nederlandse staat, Shell en Exxon onder dat immense bedrag uit komen? Nou, bijvoorbeeld door die bouwnorm naar beneden bij te stellen – dan hoeft er voor de wet minder drastisch te worden versterkt.

Een andere optie is om huizen op te kopen op basis van de WOZ-waarde, die in het bevingsgebied de afgelopen jaren sterk is gedaald. Opgekochte huizen kun je leeg laten staan, en dan hoef je niet te versterken. Dat scheelt weer.

Een derde optie is om de gaskraan fors dichter te draaien. Volgens Staatstoezicht op de Mijnen neemt de kans op zwaardere bevingen in dat geval snel af, al zal de bodem nog lang onrustig blijven:

12 miljard

Bron: Reassessment of the probability of higher magnitude earthquakes in the Groningen field, SodM, januari 2013 – een onderzoek waarover voormalig inspecteur-generaal Jan de Jong in dit van harte aanbevolen stuk in het Financieele Dagblad zegt:

Als wij dat onderzoek niet zelf hadden gedaan dan was waarschijnlijk nu nog altijd niet duidelijk geworden hoeveel gevaar de gaswinning veroorzaakt.

Jan de Jong is overigens in 2014 vervangen door old boy Harry van der Meijden, die ruim 30 jaar bij Shell heeft rondgehangen, onder andere in Nigeria.

Het dichtdraaien van de kraan heeft grote gevolgen voor de Nederlandse schatkist, en voor de Nederlandse energiehuishouding. Onze overheid loopt al jaren aan de leiband van Shell en Exxon. Er zijn nauwelijks duurzame energiebronnen ontwikkeld. Wel is er een gasrotonde gebouwd, zodat we aardgas kunnen blijven importeren en exporteren, lang nadat ons eigen aardgas op is.

Kortom: Nederland is met behulp van aardgas klem gezet, en daar betaalt Groningen het volle pond voor.

Tot slot nog een opmerking over solidariteit – ik ben hier tenslotte op een Solidariteitsfestival.

In het meest ideale geval betekent solidariteit dat je elkaar in staat stelt om van het verblijf op aarde een leerzame ervaring te maken, met meer ups dan downs, zonder dat dit ten koste gaat van de mogelijkheden van toekomstige generaties om hetzelfde te doen.

In het slechtste geval betekent solidariteit dat de ene old boy de andere old boys te hulp snelt als zij in de problemen raken. En daarom verbaast het mij niet dat PvdA-er Hans Alders, die als Commissaris der Koningin nog in het gasgebouw gezeten heeft en zich tegenwoordig actief bezighoudt met het lobbyen voor de belangen van de gasindustrie, is benoemd tot Nationaal Coördinator Groningen.

Waar Hans Alders zijn energie in stopt

In zijn hoedanigheid van Nationaal Coördinator Groningen mag Hans straks fijn knopen doorhakken. Daartoe krijgt hij alle ruimte, want het herstel van Groningen is opgenomen in de Crisis- en Herstelwet. Dat betekent in theorie dat Hans als een soort onderkoning mensen uit hun huis kan laten zetten, om vervolgens te bepalen of hun huis gesloopt wordt, of van een stalen kooiconstructie wordt voorzien.

Ik denk dat Ben erg blij is met de benoeming van old boy Hans. Ook PvdA-er Dick Benschop, die als president-directeur van Shell Nederland binnen het gasgebouw op ten minste twee plekken aanschuift, namelijk de Maatschap Groningen en GasTerra, zal zijn partijgenoot met open armen ontvangen.

Samen Groningen naar de kloten helpen, zodat de laatste druppels aardgas uit de grond kunnen worden gepompt – dat schept immers een band!

Maar voor gedupeerde Groningers is dit de zoveelste klap in het gezicht. Dachten we bij de recente provinciale verkiezingen eindelijk afgerekend te hebben met de PvdA, komen die doorgedraaide sociaal-democraten er via de achterdeur gewoon weer in, met méér zeggenschap dan ooit.

ECHTE solidariteit en de Partij van de Arbeid: het blijft vloeken in de kerk.