Samen Groningen naar de kloten helpen

spin-aldersDe onderstaande tekst sprak ik op 1 mei 2015 uit tijdens het 1 mei Solidariteitsfestival op het Spuiplein te Den Haag. (Check ook de andere sprekers – wij vechten tegen dezelfde partijen en bedrijven!!!)

Ik heb er wat linkjes in gezet om een en ander te verduidelijken.

Op 2 juli 2014 bestond het Shell Technology Centre in Amsterdam een volle eeuw. Bij die gelegenheid hield Ben van Beurden, de hoogste baas van Shell, ten overstaan van vele Invloedrijke Omes en Tantes, onder wie Koning (en vermoedelijk aandeelhouder) Willem-Alexander, een gloedvolle speech over de afgelopen honderd jaar.

Volgens hem waren het jaren waarin de mensheid door de technologie en techniek van Shell grote hoogtes heeft bereikt.

Volgens mij waren het ook jaren waarin wereldwijd vele oorlogen en conflicten zijn uitgevochten, mede omwille van de fossiele brandstoffen die Shell en soortgelijke bedrijven uit de grond halen.

Gewone burgers worden daar nogal eens de dupe van, maar een multinational als Shell weet altijd wel te profiteren van hoogoplopende ruzies tussen twee of meer landen.

In Nederland ontdekte Shell tijdens de Tweede Wereldoorlog bij het Drentse Schoonebeek een groot olieveld. Op dat moment was exploitatie wat lastig, om het eufemistisch uit te drukken. Maar na de oorlog stond de Nederlandse regering te popelen om met Shell en het Amerikaanse Exxon in zee te gaan. En dus was de Nederlandse Aardolie Maatschappij in 1947 een feit.

Enkele jaren later ontdekte de NAM het Groningenveld – een van de grootste gasvelden ter wereld. Een megavondst! Om de exploitatie daarvan in goede banen te leiden, werd de publiek-private samenwerking tussen de Nederlandse staat en de multinationals vastgelegd in het zogenaamde gasgebouw, dat deels buiten de wet staat en waar een klein groepje old boys tot op heden de dienst uit maakt.

De exploitatie verliep jarenlang probleemloos, en heeft van Nederland een ‘welvarend en sociaal land’ gemaakt.

Zonder de inkomsten uit aardgas hadden we de afgelopen decennia niet van die mooie regelingen kunnen opzetten voor iedereen die om wat voor reden dan ook niet kon werken. Zonder dat geld hadden we nooit zoveel kunnen investeren in onderwijs. Dan hadden we geen hoogwaardige kenniseconomie gehad, en ook geen stabiele middenklasse die zich kan wentelen in méér luxe dan alle generaties hiervoor.

Zonder aardgasbaten was Nederland waarschijnlijk lang een suf aardappel- en knollenland gebleven.

Er zitten echter altijd meerdere kanten aan een verhaal, al willen old boys zoals Ben van Beurden daar niet van horen. Feiten die hem niet goed uitkomen, laat hij gewoon weg.

In zijn speech van juli 2014 wijst hij bijvoorbeeld op enkele grote problemen van onze tijd, zoals armoede, klimaatverandering en luchtvervuiling.

Hij vertelt er niet bij dat armoede in grote delen van de wereld het bijproduct is van de eerder genoemde oorlogen en conflicten over fossiele brandstoffen. Ook omzeilt hij handig het gegeven dat klimaatverandering en luchtvervuiling voor een belangrijk deel te wijten zijn aan de verbranding van de fossiele brandstoffen die hij in zijn toko verkoopt.

Wel praat hij graag over de oplossing die Shell voor al die problemen heeft. En dat is, je raadt het al: aardgas.

Want aardgas is nét een tikkeltje schoner dan kolen en olie, de brandstoffen die de afgelopen honderd jaar het meest in trek waren. En toevallig kan Shell heel veel aardgas leveren. Een afzetmarkt vinden is geen punt. Shell heeft een groot netwerk binnen politiek, overheid en wetenschap. Die zullen dat aardgas wel eventjes bij boeren, burgers en buitenlui door de strot duwen.

Making a Difference

Voor Ben valt dit allemaal onder de noemer ‘Making a Difference’.

Of aardgas het verschil maakt, betwijfel ik, maar het pro-gaswinningsnetwerk van de old boys… nou en of! Daar weten wij in Groningen alles van!

Kijk, we hebben in Groningen te maken met een industriële ramp. De gaswinning veroorzaakt ondiepe bevingen, die door de complexe samenstelling van de Groningse bodem een opmerkelijk schadelijk effect hebben.

Tienduizenden huizen zijn reeds beschadigd, sommige zijn zelfs gesloopt. Eeuwenoude monumenten staan in de stutten. Het toekomstperspectief van honderdduizenden Groningers is voorgoed veranderd.

Bij gelijkblijvende winning is er een grote kans op bevingen met hele stevige grondversnellingen. Daar zijn de huizen, flats, scholen, ziekenhuizen, kerken, kantoorgebouwen en fabrieken in Noordoost-Groningen en een flink deel van de stad Groningen niet op gebouwd.

Als zo’n stevige beving zich voordoet in de buurt van een plaats als Delfzijl, Hoogezand-Sappemeer of Groningen, zullen heel veel gebouwen instorten, met doden en gewonden als gevolg.

Om te voorkomen dat dat gebeurt, moeten 152.000 huizen en 18.000 overige gebouwen worden versterkt. Op basis van de huidige conceptnorm voor bevingsbestendig bouwen kost dat zo’n 30 miljard euro. Dat is een hoop geld, voor een handjevol ouwe bakstenen. Daar kun je beter een bank mee redden. Dan heb je namelijk gelijk een plek waar je weer wat old boys kunt stallen.

Regeren is vooruitzien, dat weet elke multinational

Hoe kunnen de Nederlandse staat, Shell en Exxon onder dat immense bedrag uit komen? Nou, bijvoorbeeld door die bouwnorm naar beneden bij te stellen – dan hoeft er voor de wet minder drastisch te worden versterkt.

Een andere optie is om huizen op te kopen op basis van de WOZ-waarde, die in het bevingsgebied de afgelopen jaren sterk is gedaald. Opgekochte huizen kun je leeg laten staan, en dan hoef je niet te versterken. Dat scheelt weer.

Een derde optie is om de gaskraan fors dichter te draaien. Volgens Staatstoezicht op de Mijnen neemt de kans op zwaardere bevingen in dat geval snel af, al zal de bodem nog lang onrustig blijven:

12 miljard

Bron: Reassessment of the probability of higher magnitude earthquakes in the Groningen field, SodM, januari 2013 – een onderzoek waarover voormalig inspecteur-generaal Jan de Jong in dit van harte aanbevolen stuk in het Financieele Dagblad zegt:

Als wij dat onderzoek niet zelf hadden gedaan dan was waarschijnlijk nu nog altijd niet duidelijk geworden hoeveel gevaar de gaswinning veroorzaakt.

Jan de Jong is overigens in 2014 vervangen door old boy Harry van der Meijden, die ruim 30 jaar bij Shell heeft rondgehangen, onder andere in Nigeria.

Het dichtdraaien van de kraan heeft grote gevolgen voor de Nederlandse schatkist, en voor de Nederlandse energiehuishouding. Onze overheid loopt al jaren aan de leiband van Shell en Exxon. Er zijn nauwelijks duurzame energiebronnen ontwikkeld. Wel is er een gasrotonde gebouwd, zodat we aardgas kunnen blijven importeren en exporteren, lang nadat ons eigen aardgas op is.

Kortom: Nederland is met behulp van aardgas klem gezet, en daar betaalt Groningen het volle pond voor.

Tot slot nog een opmerking over solidariteit – ik ben hier tenslotte op een Solidariteitsfestival.

In het meest ideale geval betekent solidariteit dat je elkaar in staat stelt om van het verblijf op aarde een leerzame ervaring te maken, met meer ups dan downs, zonder dat dit ten koste gaat van de mogelijkheden van toekomstige generaties om hetzelfde te doen.

In het slechtste geval betekent solidariteit dat de ene old boy de andere old boys te hulp snelt als zij in de problemen raken. En daarom verbaast het mij niet dat PvdA-er Hans Alders, die als Commissaris der Koningin nog in het gasgebouw gezeten heeft en zich tegenwoordig actief bezighoudt met het lobbyen voor de belangen van de gasindustrie, is benoemd tot Nationaal Coördinator Groningen.

Waar Hans Alders zijn energie in stopt

In zijn hoedanigheid van Nationaal Coördinator Groningen mag Hans straks fijn knopen doorhakken. Daartoe krijgt hij alle ruimte, want het herstel van Groningen is opgenomen in de Crisis- en Herstelwet. Dat betekent in theorie dat Hans als een soort onderkoning mensen uit hun huis kan laten zetten, om vervolgens te bepalen of hun huis gesloopt wordt, of van een stalen kooiconstructie wordt voorzien.

Ik denk dat Ben erg blij is met de benoeming van old boy Hans. Ook PvdA-er Dick Benschop, die als president-directeur van Shell Nederland binnen het gasgebouw op ten minste twee plekken aanschuift, namelijk de Maatschap Groningen en GasTerra, zal zijn partijgenoot met open armen ontvangen.

Samen Groningen naar de kloten helpen, zodat de laatste druppels aardgas uit de grond kunnen worden gepompt – dat schept immers een band!

Maar voor gedupeerde Groningers is dit de zoveelste klap in het gezicht. Dachten we bij de recente provinciale verkiezingen eindelijk afgerekend te hebben met de PvdA, komen die doorgedraaide sociaal-democraten er via de achterdeur gewoon weer in, met méér zeggenschap dan ooit.

ECHTE solidariteit en de Partij van de Arbeid: het blijft vloeken in de kerk.

Een lesje ‘helder communiceren’ voor de NAM

ei-van-columbus

Niet alleen haar huis, ook haar humeur vertoont scheuren. Nicolette Marié over de arrogantie en mooipraterij van de NAM.

Tijdens het interview in het Groningse Bierum laat Nicolette Marié, schrijfster en gedupeerde van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), haar mobiel naast zich op tafel liggen. Het toestel staat op stil, maar niet uit. ‘Als er een beving is, wil ik direct weten of mijn kinderen in gevaar zijn.’ De laatste wat hevigere beving in haar omgeving was die van 24 maart om 14.29 uur in Appingedam: 2,3 op de Schaal van Richter. Dat was dit jaar al de 30e aardbeving in Groningen, in nog geen drie maanden tijd.

Je bent laatst op een informatieavond geweest, hoe was dat?

‘Frustrerend. Onjuiste en onvolledige informatie, nauwelijks dialoog. Toen ik kritische vragen stelde, werd ik betutteld. Nee, dat zijn niet altijd de meeste gezellige avonden. Het is zwaar, ingrijpend en emotioneel. Er zijn duizend redenen te bedenken waarom je dit niet zou doen – het leven wordt er niet vrolijker op. Maar ik doe het wel, want af en toe kun je die jongens betrappen op idiote uitspraken en dat levert dan weer een interessant stukje op.’

Je huis is beschadigd, maar nog niet hersteld. Waarom duurt dat zo lang?

‘Geen flauw idee. Er is erkende schade, maar nog altijd geen calculatie, laat staan dat er een bedrag is uitgekeerd. En tijdens de beving op 25 februari, ook bij Appingedam, ontstond er nieuwe schade. Ik voelde het huis aan alle kanten kraken. Het is dan ook een ouwetje, van vóór 1920, met deels enkelsteens, deels dubbelsteens muren. Niet echt bestand tegen de 0,30 g die voor dit gebied wordt gehanteerd in de concept-NPR. Het recente rapport van Ingenieursbureau Van Rossum bevestigt wat ik al vermoedde: ons huis moet ingrijpend worden verstevigd, waarschijnlijk zelfs gesloopt.

Mijn ambitie is het bereiken van draagvlak voor een uitgebreide bouwkundige inspectie, met berekeningen die ik kan laten toetsen aan Eurocode 8. Ik wil dat door een onafhankelijk bureau laten doen, op kosten van de NAM. Maar ik heb geleerd in dit dossier dat de NAM van mening is dat alle communicatie de juridische toets moet kunnen doorstaan. Dus ontvang ik brieven waarin staat dat ze een expert langs willen sturen om mijn zorgen weg te nemen. Desgewenst krijg ik er gratis een gespreksbegeleider bij – maar het woordje ‘onafhankelijk’ vergeten de advocaten voor het gemak. Daar moet ik ze dan weer op wijzen. En zo blijf ik bezig.’

De communicatie van de NAM is niet alleen juridisch, maar ook technocratisch, volgens de Onderzoeksraad voor Veiligheid.

‘Ja, het zijn techneuten, van een heel speciaal soort. Ze willen overal een antwoord op hebben, maar als het antwoord niet in hun straatje past, gaan ze gewoon wéér een studie doen. Dat is Big Oil ten voeten uit. In de 65 jaar dat Shell en Exxon in Nederland onder de noemer NAM de beest uithangen was er nooit noodzaak om eerlijk te zijn. Liegen gaat bij die lui vanzelf. Ze kúnnen niet anders. En ze opereren hier met dezelfde mindset als elders ter wereld. Als het een keer écht misgaat, denken ze:

Ach, wat nou leermomentje, we doen het nog eens dunnetjes over.

Mensenlevens zijn mensenlevens, het maakt hen echt niet uit of de slachtoffers blank en welvarend zijn, of zwart en arm.

Wat vind je van die uitspraak van NAM-directeur Gerald Schotman tijdens een interview: ‘We zijn Sinterklaas niet’?

‘Tja, onze Gerald is wel vaker de weg kwijt. “Niet alles wat kan, is ook zinvol,” is ook zo’n uitspraak van hem waar ik gemengde gevoelens bij heb – zeker als je bedenkt dat Shell met de recente overname van BG nog steviger inzet op winning van fossiele brandstoffen, en daarmee de behoorlijk urgente en zinvolle energietransitie dwarsboomt. In dat verband is het nogal pijnlijk dat Gerald zich tijdens het rondetafelgesprek van de vaste commissie EZ afgelopen dinsdag iets liet ontvallen in de trant van “willen is iets anders dan moeten”.

Dat zijn echt gemiste kansen, ik bedoel, een opiniestuk of interview hoeft niet zo dubbelzinnig te zijn:

Sorry dat we jullie huizen beschadigd hebben, jullie toekomstperspectief hebben aangetast en jullie gezinnen dag in dag uit met de dood hebben bedreigd. Gaan we NU mee stoppen. Hier is ter compensatie een flinke zak met geld. Ook schenken we een miljard of 10 aan de burgers van Nederland om in eigen beheer duurzame energie op te wekken.

Paginagrote foto in de NRC erbij, van duizenden blije Groningers, en één zuurkijkende Gerald… Dat beeld is veel krachtiger dan tien van die lege uitspraken waar de mensheid niet op zit te wachten.’

Wat heb je van al deze ellende geleerd?

‘Er zijn mensen die je kunt sturen, en er zijn mensen op wie je geen grip hebt. Niemand is bijvoorbeeld zo glad als Chiel Seinen, hoofd communicatie van de NAM. In een interview in Communicatie Magazine, dat grappig genoeg wel iets wegheeft van dit interview met mij, reduceert hij de industriële ramp die zich in Groningen voltrekt tot scenario’s en mediamomenten waarbij altijd iets onverwachts kan gebeuren – zoals een flinke beving.

De recente uitspraak van de Raad van State, het feit dat de Tweede Kamer vasthoudt aan omkering van bewijslast, berichten dat de NAM ook in Twente de zaken niet op orde heeft – voor hem zijn het slechts ‘hick-ups’, vage echo’s van de ernstige oprispingen in de ondergrond die toevallig door zijn werkgever worden veroorzaakt.

De grote zorgen van steeds meer inwoners over hun veiligheid en schade aan milieu doet onze Chiel af als de waan van de dag. En dan heeft-ie ook nog eens het lef om aan de lezers van het communicatieblaadje het Ei van Columbus te vragen – advies hoe hij ons Groningers nóg effectiever een loer kan draaien met mooipraterij.’

‘IK DOE DIT VOOR JAN UIT LOPPERSUM’

Nicolette Marié zit sinds augustus 2012 in een rollercoaster. Het gaat maar door, elke dag gebeurt er weer wat en ook de aardbevingen zullen doorgaan. Hoe lang zal zij het vechten tegen EZ, Shell en Exxon nog volhouden?

‘Ik kan dit werk blijven doen omdat ik weet met welke intentie, middelen en inzet vele duizenden mensen verspreid over heel Nederland achter de schermen het goede proberen te doen. Groningers voelen zich niet meer veilig in hun eigen huis. Ik wil ervoor knokken om dat voorgoed op te lossen. Dat geeft mij moed.

Ik doe het overigens niet alleen voor Jan uit Loppersum, maar ook ter nagedachtenis aan de honderdduizenden vogels, robben en zeeleeuwen die door laksheid van Shells partner-in-crime Exxon bij de ramp met de ExxonValdez in Alaska het leven lieten.

Gelukkig kan ik rekenen op medegedupeerden uit de hele wereld. We steunen elkaar en benutten elkaars kennis. En het mag kleinzielig zijn, maar ik haal ook energie uit het afzeiken van de NAM. Aan het eind van een stukje zoals dit denk ik:

Zo, Chiel, steek dit Ei van Columbus maar in je ***

Al zou ik er natuurlijk nog meer energie van krijgen als ik het hem in persoon kon vertellen. In dat geval zal de politiebegeleiding wel voor me klaar staan – want dat is hoe Shell en Exxon hun end game spelen.’

Laat die kraan maar dicht, aldus de rechter

kraan dicht latenVandaag werd, een dag eerder dan gepland, de uitspraak gepubliceerd van de voorzieningenrechter van de Raad van State inzake het verzoek om een voorlopige voorziening ten aanzien van de gaswinning in Groningen.

Hieronder bespreek ik enkele zinnen uit die uitspraak:

De voorzieningenrechter zal, gelet op het reële belang van partijen om spoedig duidelijkheid te verkrijgen, bevorderen dat de bodemzaak met enige voorrang op zitting zal worden behandeld.

Daarmee zegt de rechter dat er op dit moment geen duidelijkheid is, en dat klopt natuurlijk. Er is nog altijd geen deugdelijke risico-analyse. Die kán ook niet worden gemaakt, althans niet op korte termijn, want de NAM heeft (bewust) jarenlang weinig anders gedaan dan analyseren hoe en hoeveel te winnen.

Verder is er geen duidelijkheid over de rechtmatigheid van de winning. Nou ja, die is er wel, het is allemaal hartstikke onrechtvaardig wat hier gebeurt. Maar zoals bij wel meer dossiers, geldt voor gaswinning: het is pas voor de wet Onrechtvaardig met een hoofdletter als een rechter zich erover heeft gebogen. We leven in een terugfluitmaatschappij.

De voorzieningenrechter constateert op grond van de stukken en het verhandelde ter zitting dat bij Vrienden van GC en anderen een sterk gevoel van onveiligheid leeft, dat is versterkt door het gevoel dat de belangen van Groningers bij besluitvorming omtrent gaswinning jarenlang niet de aandacht hebben gekregen die zij verdienen.

Hier moet ik de rechter eventjes streng toespreken.

Er is niet alleen sprake van het subjectieve ‘gevoel van onveiligheid’ – er is ook sprake van objectieve onveiligheid. Er wordt gedobbeld om ons leven. De kans op een beving met een grondversnelling die vele woningen als kaartenhuizen kan doen instorten, is belachelijk groot en heeft in potentie verstrekkende gevolgen. Dat VOELT onveilig, en dat IS onveilig.

Ook hebben wij niet alleen het subjectieve gevoel dat onze belangen niet de aandacht hebben gekregen die zij verdienden – nee, dat WAS ook zo, en dat IS nog steeds zo. Het kabinet heeft niet voor niks spijt betuigd.

Volgens de aan het winningsplan ten grondslag liggende berekeningen moet voor de periode 2014-2016 rekening worden gehouden met een aardbevingsmagnitude van 4,1 op de schaal van Richter, met een kans van 10% dat een zwaardere aardbeving zich voordoet, en met een grondversnelling van 0,12 g met een kans van 10% dat die hoger is.

Zoals ik heb aangegeven in mijn artikel over het Incidentbestrijdingsplan Aardbevingen van Veiligheidsregio Groningen, is er bij de beving in Huizinge in 2012 een grondversnelling gemeten tot wel 85 cm/s2 (0,085 g).

Er zijn zelfs al geïnduceerde bevingen geweest met veel hogere grondversnellingen. In dit artikel over natuurlijke en geïnduceerde bevingen geven dhr. Dost (die ook onlangs door de voorzieningenrechter gehoord is) en dhr. Haak van het KNMI aan dat er in 1997 in het epicentrum van een geïnduceerde ondiepe beving bij Roswinkel van 3,4 op de schaal van Richter een grondversnelling is gemeten van 3 m/s2. Dit staat gelijk aan 0,3 g.

Hier is nog veel meer over te vertellen, maar laat ik volstaan met te zeggen dat de risico’s stelselmatig rooskleuriger worden voorgesteld dan ze zijn. Onze belangen krijgen in de rapporten van de NAM, SodM en alle andere door de OVV berispte partijen nog altijd niet de met uitputtende wetenschappelijke onderbouwing doordrenkte aandacht die ze verdienen. (Dat is ook lastig. Want zoals gezegd: de wetenschap is bewust op achterstand gezet. Niet meten is niet weten. En niet weten is niets hoeven doen.)

De voorzieningenrechter constateert dat weliswaar bij het besluit is bepaald dat de productiecapaciteit van elk van de gebieden waarvoor een productieplafond is gesteld, waaronder Loppersum, tot aan het eind van het kalenderjaar 2015 beschikbaar moet zijn, maar dat dit niet meer lijkt in te houden dan dat de vastgestelde productieplafonds niet reeds voor het einde van het kalenderjaar bereikt mogen worden. Dit betekent niet dat NAM, naast de hoeveelheid gas die nodig is om de vijf clusters in en rond Loppersum open te houden, eerst dan uit die clusters gas mag produceren als de voor de overige clusters en regio’s geldende productieplafonds nagenoeg zijn bereikt.

Dat heeft de rechter goed gezien. Er is dit jaar dan ook al 1 miljard kuub gas geproduceerd in en rond Loppersum. Maar wat schieten we nu kwa feitelijke winning met deze uitspraak op?
aardgas-na-loppersum
(Even tussendoor: Cluster Oost gaat dus alsmaar omhoog. En wat staat er nog altijd zonder risico-analyse doodsangsten uit in Cluster Oost? Juist ja, Delfzijl, met het fameuze Chemiepark, en het tankenpark aardgascondensaat van de NAM.)

De minister heeft ter zitting erop gewezen dat de versterking van waterkeringen door de waterschappen inmiddels voortvarend ter hand is genomen. Geen aanleiding bestaat te twijfelen aan de juistheid van deze stelling.

Het is maar wat je voortvarend noemt. De zeedijk is afgekeurd. Zoals het zich nu laat aanzien, wordt-ie pas volgend jaar aangepakt. Het waterschap heeft nog niet eens goed in kaart gebracht wat er precies moet gebeuren. Dit alles wijst erop dat het allemaal een beetje last minute in gang is gezet, en daaruit maak ik op dat de minister nu toch wel haast heeft. Een schuldig geweten misschien? (Zou Kamp überhaupt een geweten hebben?)

Conclusie

De rechter heeft een corrigerende tik uitgedeeld, en dat is mooi. Het allermooiste vind ik dat dit door inzet van keihard vechtende burgers bereikt is. Groningen Centraal! en vrienden – bedankt!

We hebben nog een lange weg te gaan, maar ik denk dat EZ, Shell en Exxon ‘m best een beetje knijpen. Dat moet ook, er liggen nog meer corrigerende tikken in het verschiet. Denk maar aan de aangiftes tegen bestuurders en bedrijven van Groningen Centraal!, de waardedalingsclaim namens vele honderden huiseigenaren, en het beroep dat onder meer door de provincie Groningen is ingesteld tegen het instemmingsbesluit.

Ten aanzien van die laatste maant de rechter in de uitspraak van vandaag tot spoed. En aangezien er eerder geruchten gingen dat behandeling van de diverse beroepschriften jaren kon duren, denk ik dat de rechter indirect zegt dat het een schande is wat hier in Groningen gebeurt. Er moet gauw een eind komen aan het feit dat rechtsnormen stelselmatig vér worden overschreden.

Al met al is deze uitspraak, hoewel nog maar een klein stapje, in bepaalde opzichten een mijlpaal, zoals hoogleraar Algemene Rechtswetenschap Jan Brouwer terecht stelt.

En dat allemaal op de dag dat de klimaatzaak die 900 burgers hebben aangespannen tegen de Nederlandse staat het buitenlandse nieuws haalde, als voorbeeld van nog zo’n dapper en uniek burgerinitiatief.

Dat er overal in het land, maar vooral in Groningen, nog vele van zulke initiatieven mogen volgen!