Governance is niet de ‘bevrijding’

Dit artikel publiceerde ik eerder vandaag op de Facebook-pagina van Houd Groningen Overeind (informatie- en actieplatform gaswinning), waar ik binnenkort stop als hoofdredactrice. Er zit een fantastisch team waar ik alle vertrouwen in heb. Vanaf nu richt ik me op leven ondanks de gaswinningsellende. Het kan zijn dat ik daar in de toekomst nog over schrijf op dit blog.

 

PS Teken en deel deze petitie: Laat Groningen Niet Zakken

************************************************

U kent ons bij HGO als ondersteuners van alle acties die er maar zijn. (Hoewel… acties waarbij direct of indirect de NAM betrokken is, ondersteunen wij niet.)

De fakkeltocht vonden we gewéldig. Duizenden mensen. Groot protest. En zelfs de burgemeesters liepen mee. Niet achter de mensen aan, maar voorop. Dat gaf het beeld dat zij ons zouden leiden in de strijd tegen het grote onrecht.

Wat velen niet weten, is dat de burgemeesters stevig beveiligd werden. Waarom? Omdat er veel onrust is in Groningen.

Die onrust wordt niet alleen veroorzaakt door het gerommel in de bodem. Dat is de ‘ramp in slow motion’, waardoor het Groninger land langzaam kapot gaat.

Nee, de onrust komt vooral door het bovengrondse gerommel. De burgemeesters hebben, net als de Commissaris der Koning (toentertijd Max van den Berg) het ‘pact met de duivel’ gesloten.

Ik doel daarmee op het publiek-private bestuursakkoord ‘Vertrouwen op Herstel. Herstel van Vertrouwen’, in de volksmond ‘het Miljard van Max’.

Dat akkoord is de basis geweest voor heel veel verdeel-en-heers. Gedupeerden worden overstelpt met loketten. Niet het Burgerlijk Wetboek, de Mijnbouwwet, de grondwet, het Europese Verdrag van de Rechten voor de Mens of de Algemene Beginselen van Behoorlijk Bestuur zijn leidend. Nee. GELD is leidend. De redding van Groningen kost heel veel geld. Wie gaat dat betalen?

De NAM niet, want de NAM is Sinterklaas niet. De gasbel is van de NAM, en dikke pech voor de mensen die erbovenop wonen.

De overheid niet, want Groningen is bedoeld als pinautomaat. Dat systeem kun je niet zomaar omkeren. Stel je voor zeg.

Ik ben aan het afbouwen als hoofdredactrice bij HGO. Binnenkort draag ik het stokje voorgoed over. Mijn gezin en ik zijn namelijk in een rechtszaak verwikkeld. Ook wij staan, net als Sijbrand Nijhoff, lijnrecht tegenover de dure advocaten van de Staat, de NAM en EBN. Een andere uitweg is er niet. Dat is schrijnend, dat is pijnlijk. Ik heb na ruim 4 jaar geen tranen meer over, anders huilde ik erom.

Daar hoef ik geen aandacht voor. Het gaat niet om mij.

Nee, wat mij betreft komt er in de media nu eens echte aandacht voor de ramp in de ramp. We moeten los komen van ‘emo-televisie’. Groningen zit tjokvol tot op het bot gefileerde gedupeerden. Mensen van vlees en bloed, die stuk gaan, dag in dag uit. Mensen die stuk opstaan, en stuk de dag doorbrengen, en stuk gaan slapen. Als ze al kunnen slapen…

Wat steekt is dat burgemeesters hun eigen ingezetenen blijven uitleveren aan de ramp in de ramp. Er is een koers ingezet waardoor uiteindelijk de NCG als een soort onderkoning van Groningen over verregaande bevoegdheden beschikt.

Dat is lekker makkelijk voor burgemeesters. Zij gaan over de veiligheid van hun ingezetenen. De realiteit is dat ze mensen uit laten zetten, zonder hen te helpen in het eindeloze gevecht tegen de NAM. Ze staan niet naast burgers, maar procederen, zoals vorige week in het nieuws kwam met het scheve huis in Overschild.

Of neem nou Marijke van Beek, van de gemeente Eemsmond. Wat voegt een Stutstee toe, Marijke? (Ik zeg het maar hier, want op Twitter heb je me al twee jaar geleden geblokt. Terwijl iedereen weet dat ik niet scheld. Ik ben scherp, en kritisch, maar ik scheld niet.)

Via loket Stutstee kom je, na een lekker bakkie koffie, terecht bij een van de 1001 loketten in het Kafka-circus van NAM en NCG. Waar ook lekkere bakkies worden geschonken. Maar waar de wet niet of nauwelijks telt, en jij als gedupeerde gewoon in de wachtkamer komt te zitten.

Ondertussen staat het leven van gedupeerden van het eerste uur, zoals John Lanting, Hiltje Zwarberg, Annemarie de Haan (leeft nog in de keet bij haar onveilige huis in Onderdendam, ook te zien in ‘De Stille Beving‘) en vele anderen ‘on hold’. Zij troffen geen vriendelijke burgemeesters die naast hen stonden. Geen enkele toeschietelijkheid. Ongelooflijk, dat dit kan in Nederland.

Burgemeesters worden beveiligd bij de fakkeltocht. Dat is toch ongelooflijk, dat het zó moet, omdat geen bestuurder het lef heeft om een daad te stellen?

De ramp in de ramp is dat de bestuurders allemaal boter op hun hoofd hebben, en meegaan in het systeem dat al direct na de beving bij Huizinge is uitgerold. Commissie Meijer, Dialoogtafel, NCG en straks een onderkoning.

Ik schrijf dit stuk op persoonlijke titel. Na bijna 3 jaar, eerst bij Aardbevingen Groningen, en nu bij Houd Groningen Overeind, neem ik die ruimte. Want ik ben dit gekonkel echt spuugzat.

Samen sterk, dat betekent voor mij dat bestuurders breken met het bestuursakkoord en met de NCG. Terug naar de tekentafel.

Doorgaan met het uitrollen van dit bespottelijke systeem, dat van autonomie en democratie een lachterje maakt, betekent de voltooiing van wingewest Groningen – niet de bevrijding.

Nicolette Marié
scheidend hoofdredactrice HGO

Universele verlichting op z’n Gronings

comeniusAls u al eerder stukken van mij gelezen hebt, weet u dat ik het niet zo heb op het publiek-private handjeklap hier in wingewest Groningen.

Door ‘een weeffout’ zijn zowel het gasgebouw als het daaruit geboren governance gebouw doordesemd van de samenwerkingsafspraken. Shell en Exxon aanvaarden de aansprakelijkheid, in ruil voor flinke bemoeienis met zaken die in het publieke domein thuishoren. En dus is de praktische invulling van die aansprakelijkheid nogal magertjes.

Het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid was niet ‘vernietigend’ genoeg: het gasgebouw is sindsdien verder uitgebreid. Om de schijn hoog te houden, wordt er, in het governance gebouw, meer dan ooit tevoren geouwehoerd over ‘Groningen’. Want hoe meer er gepraat wordt, hoe minder handen er uit de mouwen worden gestoken. En het is natuurlijk ook een heerlijke exercitie voor het brein, al dat praten. Zeker als je op het snijvlak met allerlei andere vakgebieden kunt opereren.

Sinds 1996 is aan de RijksUniversiteit Groningen het instituut Comenius Leergangen verbonden. Daar worden in samenwerking met internationale academische partners verdiepingsprogramma’s ontwikkeld voor executives. Dat zijn, ik citeer: ‘ervaren bestuurders en managers uit de publieke en private sector zoals algemeen directeuren en leden van raden van bestuur, toezichthouders, (staf) directeuren en senior partners en businessunit managers.’

Comenius (1592-1670) was een theoloog, pedagoog, filosoof en politicus. Een breed georiënteerd mens, iets wat tegenwoordig niet meer zo makkelijk kan. De moderne mens moet zich zo vroeg mogelijk specialiseren. Liefst al in de kleuterklas moeten kinderen ‘iets met techniek’ gaan doen. Techniek heeft immers de toekomst. Dat vindt ook NAM-moedertje Shell, die een grootse wervingscampagne heeft opgezet voor techneuten-in-de-dop die Shells goede werk in verband met het kapotmaken van de aarde moeten gaan voortzetten: Generation Discover.

Op Filosofie.nl lezen we over Comenius:

Hij vond de menselijke rede een mooi ding, maar er was zoveel meer. Je moest uitgaan van de hele mens, ook van het menselijk gemoed, het gevoel, en vooral ook de zintuigen. En je kon niet bij analyse blijven staan. Ook niet bij synthese trouwens. Je moest bovenal de synkritische methode hanteren. Dat wilde zeggen dat je heel verschillende dingen of werkelijkheidsgebieden met elkaar vergeleek, zodat je tot dieper inzicht in de samenhang van de gehele werkelijkheid kon komen.

Ah, de holistische benadering. Daar ontbreekt het in dit neo-liberale tijdsgewricht nogal aan. Goed dat die executives daar een beetje van meekrijgen. Hup, Comenius Leergangen, hup! Breng die ervaren bestuurders zoveel mogelijk in contact met hoofd én hart, zodat ze in verwondering en reflectie tot rust en balans kunnen komen. Misschien dat ze dan in staat zijn uit de box te kruipen en de ketenen van het fnuikende economische-groeimodel met hechte publiek-private samenwerking van zich af te werpen.

Nou wil het geval dat die Leergangen dit jaar 20 jaar bestaan, dus: lustrum (= duur woord voor feestje). Tijd om de executives van Nederland eens te verwennen met een weldadig filosofisch badje. Vooral in Groningen is dat hard nodig. Met de gaswinning als compromitterende factor die een gemene wig drijft tussen hoofd en hart, is gewetensvolle besluitvorming voor Groningse bestuurders bepaald geen klein bier. Gelukkig is het thema van het lustrumprogramma in Groningen ‘goed en wijs bestuur’.

Vandaag, 30 september, staan er boardrooms op het programma. Dat is een duur woord voor ‘informele praatsessies onder genot van een hapje en een drankje’. Ze hadden het voor mijn part ook ‘theekransjes’ kunnen noemen, maar dat is natuurlijk niet chique en des bestuurders.

Wat lezen we op de lustrumsite?

Hoofdrolspelers in de gasproblematiek gaan vertrouwelijk in gesprek.

En wie zijn die hoofdrolspelers?

Nou, onder anderen Lex de Boer, directeur-bestuurder wooncorporatie Lefier, Philip Wagner, hoogleraar Global Economy & Governance (ICUC), Albert Roodenboog, burgemeester gemeente Loppersum en Gerald Schotman, directeur van de NAM. Die laatste wordt bijgestaan door Thijs Jurgens, ‘Directeur Aardbevingen’ bij de NAM. (Dhr. Jurgens neemt niet eens de moeite zijn rijkgeschakeerde Shell-biografie te laten vertalen naar het Nederlands, maar dat terzijde.)

Laat ik nou in de waan verkeren dat wij, de Groningers, met onze kapotte huizen en onze gebroken levens en het gapende gat in ons hart waar ooit onze gevoelens van veiligheid, rechtszekerheid en rechtsgelijkheid zetelden – dat *wij* de hoofdrolspelers zijn in de ramp die zich in slow motion in Noord-Nederland voltrekt. De ramp die gewoon doordendert, hoeveel extra vergaderingen de bobo’s ook inlassen om voorstellen te bespreken voor nog meer onderzoek naar hoe, wat en waarom.

Het enige lichtpuntje is dat ook Annemarie Heite is uitgenodigd om mee te praten. Die heeft ruime ervaring in de ongelooflijk treurige praktijk. In d’r uppie staat zij tijdens dit lustrumevenement symbool voor de 450.000 mensen die wonen en werken bovenop het 900 km2 grote Groningenveld.

Verder vermeldt de lustrumsite dat Hans Alders een van de sleutelpersonen is in het gesprek over de toekomst van de gaswinning. Da’s vast een filosofisch-Freudiaans verschrijvinkje. Want waar die man ook over gaat, het is NIET de gaswinning. In zijn hoedanigheid van Nationaal Coördinator Groningen heeft-ie niks te zeggen over de gaskraan, alleen over het aardbevingsbestendige en kansrijke Groningen van de verre, veel te verre toekomst.

Dhr. Alders houdt niet alleen een keynote (= duur woord voor presentatie), maar doet zo te zien ook mee aan de theekransjes en socratische reflectiesessies (= dure woorden voor gesprekken waarin mensen vanuit hun eigen ervaring gezamenlijk in alle eerlijkheid en openheid proberen antwoord te geven op fundamentele vragen).

Belangrijk is natuurlijk welke fundamentele vragen er gesteld worden. Ik lees op de lustrumsite van Comenius Leergangen iets over een ‘gascrisis’, en over ‘oorzaken en scenario’s richting ontknoping’.

Ik zal wel weer een eigenwijze betweter zijn (niet van het type dat Shell wil inzetten om de door hen verpeste toekomst op orde te krijgen, zie dit stuitende filmpje), maar executives in gesprek met oneigenlijke ‘hoofdrolspelers’ (Schotman en Jurgens, namens Shell en Exxon, en Alders, namens Staat-EZ-NCG) oplossingen laten bedenken voor de crisis die Shell, Exxon en Staat met het onwankelbare gasgebouw hebben uitgelokt en via het governance gebouw tot op heden in stand weten te houden…

Dat vind ik niet echt van verlichting getuigen. En Comenius, God hebbe zijn ziel, streefde met al zijn Renaissance Man-achtige kwaliteiten oprecht naar universele verlichting van de menselijke geest.

Vandaag is de laatste dag van het Groningse lustrumevenement. Na afloop van alle praatsessies krijgt Hans Alders van de deelnemers een maxime aangereikt (= duur woord voor principe dat de basis voor je dagelijks handelen vormt). Gezien het thema is het waarschijnlijk de bedoeling dat-ie daarmee tot goed en wijs bestuur inzake de gaswinning komt. (Waarmee indirect gezegd wordt dat het daar nogal aan schort. Hetgeen klopt als een bus.)

Goed en wijs bestuur inzake gaswinning lijkt mij voor een ambtenaar in dienst van EZ, via EBN partner in zowel de Maatschap Groningen als GasTerra, een contradictio in terminis. Jaja, ook ik kan smijten met dure woorden. Deze drie betekenen ‘iets wat onmogelijk is’, bijvoorbeeld een rond vierkant, koud vuur of veilige gaswinning waarbij de bewoners centraal staan.

Maar de wonderen zijn de wereld niet uit.

Als er uit verdiepingsgesprekken met onder meer poppetjes uit het gasgebouw en het governance gebouw een filosofisch getint principe komt dat de Groningers écht recht doet – en als Hans Alders daar ook écht naar handelt – nu meteen, niet over tien jaar…

Nou eh… dan ga ik te voet naar Naarden, waar Comenius begraven ligt. En bij zijn graf eet ik mijn spreekwoordelijke hoed op.

Nú. Niet over tien jaar

Was het maar een rode kaart...
Was het maar een rode kaart…

Gisteren werd bekend dat NAM ‘veilig’ meer dan 27 miljard kuub gas denkt te kunnen winnen. Het is moeilijk om in het duistere brein van Shell- en Exxon-medewerkers te kijken, maar dit lijkt zo’n beetje de gedachtegang te zijn:

1) We leveren de BV Nederland een hoop centjes, dus vanuit die hoek geen klachten (en anders kunnen we nog dreigen met juridische stappen omdat we inkomsten derven)

2) We winnen flexibel en grijpen in zodra er een flinke beving plaatsvindt (“als het kalf verdronken is, dempt men de put”, of zoals wij dat bij Shell en Exxon zeggen: “hand aan de kraan” *)

3) We zetten kooiconstructies in sommige huizen om te voorkomen dat ze instorten, en als dat te duur is, gaan we slopen (maar de schade blijft komen, en die wijzen we bij voorkeur af)

Uiteraard buitelen de Groningers over elkaar om er schande van te spreken. Niks méér gas winnen. Minder! Heel veel minder! Klaar met NAM!

Ook politici roepen geïrriteerd dat het alleen maar omlaag mag gaan met die gaswinning. Jan Vos was daar vandaag bij Radio 1 zelfs bozig over. Die verontwaardiging is een beetje vreemd.

In de Prinsjesdagstukken 2015 heeft zijn collega Dijsselbloem voor de periode 2016-2020 33 miljard kuub per jaar laten noteren (pagina 33 van de EZ-begroting). Weliswaar met de kanttekening dat het kabinet eind 2015 een besluit over de toekomst van de gaswinning zou nemen – maar dat besluit is niet genomen. In plaats daarvan heeft de minister zich aan de uitspraak van de Raad van State gehouden. Die geldt tot er een nieuw besluit wordt genomen, ergens in dit jaar.

En nu? Krijgen we een herhaling van zetten? Gaan we weer fijn gasbingo spelen? Of komt de overheid over de brug met échte oplossingen voor de gedupeerde burgers in Groningen?

Overheid en onbehoorlijk gedrag

Laat ik onze eigen situatie als voorbeeld nemen. Na ruim anderhalf jaar heeft NAM / Commissie Bijzondere Situaties zonder enige hulp te bieden ons dossier gesloten. Ik heb begrepen dat de Nationaal Coördinator Groningen in een vrij laat stadium nog een halfhartige poging heeft gedaan om de boel vlot te trekken.

Ik probeer me voor te stellen hoe dat is gegaan:

NCG-medewerker (loopt naar het secretariaat van NAM / Commissie, dat toevallig in hetzelfde pand zit): “Hé, hoi, hoe gaat-ie? Nog iets leuks gepland voor dit weekend?”

NAM / Commissie: “Hoipipeloi. Ja, beetje relaxen, drukke week achter de rug. Veel ingewikkelde dossiers, veel mensen afgewezen.”

NCG-medewerker: “Ach, wat naar voor je… Nou, dan houd ik het kort. Kijk, deze mensen hebben geklaagd, misschien dat jullie toch maar eens hun huis moeten laten taxeren… Is maar een ideetje hoor, voel je niet verplicht of zo.”

NAM / Commissie: “Taxeren? Nee, gaan we niet doen. En in gesprek gaan we ook niet. Dat dossier sluiten we af. Veel te veel gedoe.”

NCG: “OK, jammer dan. Samen lunchen?”

Over de gang van zaken bij de Commissie hebben we een aantal maal geklaagd. Eerst bij de Commissie, toen bij de overheid, onder andere bij EZ. Die gaf de klacht uit handen aan de NCG, en die gaf na ruim vijf maanden bij monde van Hans Alders een (ontwijkend) antwoord. Dat wij daar zo lang op moesten wachten, is natuurlijk absurd. Iedere dag telt als je in de penarie zit en duidelijkheid wilt!

Dat vindt gelukkig ook de Nationale Ombudsman, bij wie wij over het gedrag van EZ/NCG hebben geklaagd. Vandaag publiceerde de Ombudsman een rapport waaruit duidelijk wordt dat EZ en NCG zich in dezen niet behoorlijk hebben gedragen. Onze klacht is dus gegrond verklaard.

Aan de ene kant is dat een mooi signaal. De overheid moet de burgers in Groningen veel sneller duidelijkheid geven. Daarbij moet worden aangesloten bij wat de burgers écht nodig hebben. Dat is een loffelijk streven dat wel met de lippen wordt beleden, maar in de praktijk nauwelijks ten uitvoer wordt gebracht.

Want aan de andere kant zijn onze problemen nog helemaal niet opgelost – en de problemen van vele duizenden andere Groningers ook niet. Onze huizen zijn als gevolg van de gaswinning beschadigd en onveilig, en daardoor slecht of niet verkoopbaar. We moeten vechten voor iedere cent schadevergoeding. En onze leefomgeving staat zwaar onder druk.

De overheid, lokaal, provinciaal en nationaal, luistert slecht en komt met flutoplossingen en extraatjes die nergens op slaan. Veiligheid en rechtvaardigheid – dáár gaat het om. Niet meer, en niet minder.

Het onrecht vreet aan de inwoners van de prachtige provincie Groningen. Zoals de nieuwe Commissaris der Koning René Paas onlangs in een interview op BNR Radio al stelde:

Groningen is behoorlijk mishandeld en dat moet worden rechtgezet.

Overheid en integriteit

Het ministerie van Economische Zaken en de Nationaal Coördinator Groningen hebben bij herhaling laten zien zich niet dienstbaar aan de burger op te stellen. Ook integriteit staat bij hen niet hoog in het vaandel.

Zo worden schrijnende gevallen door de overheid (Onafhankelijk Raadsman en burgemeesters bevingsgebied) doorgeleid naar een commissie die door de veroorzaker van de ellende (NAM) is ingesteld. Het geld voor de eventuele hulp van die Commissie Bijzondere Situaties komt dan ook van NAM. De commissie beschikt niet eens over een eigen bankrekening. En op beslissingen van de commissie heeft de overheid, in casu de NCG, blijkbaar geen enkele invloed.

Maar zelfs als de NCG wél invloed heeft, maakt dit instituut vreemde keuzes. Zo werd recent bekend dat enkele casemanagers die tot eind 2015 namens NAM het leven van ‘complexe gevallen’ zuur maakten, per 1 januari 2016 door NCG zijn ingehuurd om diezelfde complexe gevallen nu vanuit de overheid te ‘begeleiden’.

In feite is het publiek-private gasgebouw niet afgebroken, maar uitgebreid met een Loket Burgerpraatjes. En achter dat loket zitten de oude vertrouwde stakeholders de Groningers op de oude vertrouwde manier te zieken.

Een paar tips voor de overheid

Vele duizenden mensen staan met de rug tegen de muur. Zelf denk ik dat alleen de juridische weg nog soelaas kan bieden. En daarom moet er geld beschikbaar worden gesteld om rechtszaken te kunnen voeren. Geld dat het Rijk en de provincie wél in kas hebben, maar de vrijwel kaalgeplukte Groningers niet.

Tip 1 is dus: trek die portemonnee, en wel nú. Niet over tien jaar. Er gaan nú mensen kapot, er zijn nú concrete stappen nodig om af te dwingen dat situaties op fatsoenlijke en voor iedereen gelijke wijze worden opgelost.

Bij de afwikkeling van problemen laat overheidsinstantie NCG keer op keer steken vallen. Met de juiste (integere) mensen aan het roer kan dat misschien voorkomen worden.

Tip 2 is dus: trek integere mensen aan. Wees niet bang om reeds aangestelde mensen de laan uit te sturen als blijkt dat zij niet vanuit burgerperspectief redeneren, maar vanuit de belangen van Shell, Exxon en het Rijk. Zoek naar mensen met hoofd én hart. Die zijn er. Heus.

En tip 3 is er een in de categorie ‘kansloos’, maar ik noem hem toch:

Ontneem Shell en Exxon de concessie. Nú. Niet over tien jaar. Want veilig gaswinnen kan niet in Groningen. Het experiment moet stoppen.

* Hier een interessant artikel over het hand-aan-de-kraan-principe oftwel ‘traffic light approach’ zoals toegepast in Oklahoma, waar ook veel geïnduceerde bevingen plaatsvinden. Let op de genoemde magnitudes – die zijn veel te hoog voor de situatie in Groningen! Bovendien stoppen bevingen en bodemdaling echt niet direct nadat gaswinning is stilgelegd.