De ene achtertuin is de andere niet

nimby-groningenOmdat ik weet dat er vroeg of laat zelfs aan mijn incasseringsvermogen een eind komt, ben ik dezer dagen aan het nadenken over plan B.

Plan B treedt meestal in werking als plan A mislukt. Dat is bij mij nog niet het geval, maar ik ben dan ook nog niet zo lang bezig (anderhalf jaar).

Er zijn heel wat Groningers die na vele jaren vechten tegen de NAM hun plan A aan het afronden zijn. Het resultaat is zelden bevredigend.

De meesten hebben er een behoorlijk zwartgallige kijk op de samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven aan overgehouden.

Maar er zijn ook mazzelaars, die de dans leuk ontsprongen zijn.

Maatjes die wat voor elkaar over hebben

Onlangs kwam naar buiten dat boerderij de Haver in Onderdendam in 2013 niet is gekocht door de NAM, maar door de NAM en EBN, precies in de verhoudingen van de Maatschap Groningen (60% NAM, 40% EBN). Het monumentale pand zou zwaar beschadigd zijn.

Over die transactie wil ik het nu niet hebben. Interessanter vind ik de Maatschap Groningen, die bepaalt waar en hoe er gas wordt gewonnen in het Groningenveld.

Maatje NAM (aandeelhouders: Shell en Exxon) verkoopt al het Groningse gas aan GasTerra (aandeelhouders: Nederlandse Staat, maatje EBN, Shell en Exxon). Dat gaat via een constructie die verdacht veel lijkt op kartelvorming, zoals blijkt uit onderstaand citaat uit GasTerra’s jaarverslag 2014:

“De aandeelhouders van GasTerra hebben een overeenkomst gesloten betrekking hebbende op de door GasTerra te behalen winst na belasting.

Op grond daarvan wordt de prijs van het gedurende het jaar door de Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. aan GasTerra verkochte Gronings aardgas zodanig vastgesteld, dat voor GasTerra de door aandeelhouders voor dat jaar vastgestelde winst na belasting overblijft.”

Wie wil dit nu niet, als enige afnemer van een uniek product ZELF de hoogte van de winst bepalen, omdat de producent zo aardig is om de prijs daarop aan te passen?

Het lijkt een knap staaltje zakendoen van GasTerra, maar het kan ook ordinaire handjeklap van de maatjes zijn.

Want zowel bij de Maatschap Groningen als bij GasTerra schuiven grotendeels dezelfde mannen aan tafel. Bekijk het onderstaande plaatje uit het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid maar eens:

maatschap-groningen

Ik heb de namen erbij gezocht, dan maakt het nog wat duidelijker:

maatschap-gasterra

(Voor zover ik heb kunnen nagaan, is Stan Dessens niet actief bij EBN, vandaar dat ik “vertegenwoordiger EBN” open laat. Nadere info is altijd fijn.)

Applaus voor onze Mark en onze Gerald (en diens voorganger Bart van der Leemput, die in 2013 nog aan het roer stond bij de NAM), die naast hun drukke werk bij respectievelijk EZ en de NAM, en zoals u kunt zien dus ook bij Maatschap Groningen en GasTerra, tijd hebben gevonden om aan te schuiven bij de Dialoogtafel Groningen.

Zeker als je bedenkt dat de vergaderdruk sinds 2013 binnen de Maatschap Groningen is toegenomen. Naast de 11 vergaderingen bij GasTerra moesten de heren maar liefst 27 keer op komen draven voor de Maatschap Groningen, terwijl dat voorheen maar een keer of vier per jaar was.

De Onderzoeksraad voor de Veiligheid schrijft over die vergaderingen:

In deze overleggen bespreken de deelnemers het aardbevingsrisico. De meeste aandacht gaat uit naar de proportionaliteit van een besluit zoals het beperken van het geproduceerde volume: hoe verhoudt het besluit zich tot de belangen van de Maatschap, de belangen van NAM, de belangen van EBN als staatsvertegenwoordiger en ook aan de publieke aspecten mede door de toehoorder van EZ.

Proportionaliteit & profilering

Minder aardgas winnen betekent minder bevingen, althans meer tijd tussen de bevingen. Dat effect zie je in Loppersum, waar de bodem de laatste tijd een stuk minder actief is. Daarmee zijn de problemen nog niet opgelost, maar het is beter dan de oude situatie.

In cluster Oost wordt bijvoorbeeld nog wél flink gewonnen. Een risico-analyse voor onder meer het Chemiepark is er niet. Het komt er dus op neer dat staat, Shell en Exxon gokken met de levens van de inwoners van Delfzijl en wijde omgeving. Oh, en met het voortbestaan van 15-25% van de Nederlandse chemiesector. En met het imago van Nederland. (Een grote milieuramp voeg je niet graag toe aan je palmares.)

Betekent minder aardgas winnen ook minder winst maken?

Niet per se. GasTerra verkeert in de riante positie om gewoon hetzelfde bedrag als altijd af te romen, no matter what. De winst kan dus in theorie op peil blijven, al zullen eindgebruikers zoals huishoudens en industrie wel morren als de prijs van het gas opeens omhoog schiet.

Dat die eindgebruikers nauwelijks een andere keus hebben, komt doordat Nederland na de ontdekking van het Groningenveld razendsnel van stookolie en kolen op aardgas is overgeschakeld. Kom tegenwoordig maar eens om zo’n snelle en complete energietransitie.

De olie- en gasboeren is er alles aan gelegen om de klimaattechnisch broodnodige overstap op duurzame brandstoffen te vertragen. Zo wordt aardgas onder meer door Shell handig geprofileerd als onderdeel van de oplossing.

Heeft dan niet één van de hierboven genoemde mannen een reden om vóór productieverlaging te zijn?

Not In My Backyard

In zijn hoedanigheid van voorzitter van de Vereniging tot behoud van Oud, Groen en Leefbaar Voorschoten sprak Stan Dessens op 27 juni 2012 de volgende bevlogen woorden tegenover de Provinciale Staten van Zuid-Holland:

Er zijn alternatieven die geen natuur vernietigen, beter voor het milieu zijn en geen dorpen en stadsdelen verminken.

Met zijn vereniging vecht onze Stan onder meer tegen de RijnlandRoute, een nieuwe provinciale wegverbinding tussen de kust bij Katwijk en de A4 bij Leiden.

In de laatste nieuwsbrief vertelt hij dat er een beroepschrift is ingediend, en dat hij hoopt dat de Raad van State er alsnog een stokje voor steekt. Hij toont zich goed op de hoogte van juridische ins en outs: de RvS moet volgens de Crisis- en Herstelwet binnen een half jaar uitspraak doen.

Ergens hoop ik dat onze Stan de kennis en ervaring die hij als verenigingsvoorzitter heeft opgedaan met verzet tegen ongewenst ingrijpen in zijn leefomgeving meeneemt in zijn werk als voorzitter van het College van Gedelegeerde Commissarissen van GasTerra – dat hij méédenkt met de arme Groningers, wiens woongenot danig is aangetast. (Understatement of the year.)

Maar als ik lees dat hij ook voorzitter is geweest van de commissie die in 2013 adviseerde om de AIVD meer bevoegdheden te geven, en de burger tegen misbruik dacht te kunnen beschermen door een beter systeem van sturing, toezicht en transparantie, dan twijfel ik weer.

Zeker als ik bij Bits of Freedom lees dat onze Stan nogal slecht geïnformeerd is over de dagelijkse praktijk bij inlichtingendiensten.

Iemand die zich zo slecht verdiept in de kwesties van algemeen belang waarover hij mee moet denken, is misschien ook wel van mening dat oud, groen en leefbaar Groningen minder belangrijk is dan oud, groen en leefbaar Voorschoten.

Nee, mijn plan A, een combinatie van eigenbelang (fatsoenlijke compensatie) en algemeen belang (Groningen, en daarmee Nederland, van de ondergang behoeden door het huidige systeem te kraken), is en blijft een lastige dobber.

Laat die kraan maar dicht, aldus de rechter

kraan dicht latenVandaag werd, een dag eerder dan gepland, de uitspraak gepubliceerd van de voorzieningenrechter van de Raad van State inzake het verzoek om een voorlopige voorziening ten aanzien van de gaswinning in Groningen.

Hieronder bespreek ik enkele zinnen uit die uitspraak:

De voorzieningenrechter zal, gelet op het reële belang van partijen om spoedig duidelijkheid te verkrijgen, bevorderen dat de bodemzaak met enige voorrang op zitting zal worden behandeld.

Daarmee zegt de rechter dat er op dit moment geen duidelijkheid is, en dat klopt natuurlijk. Er is nog altijd geen deugdelijke risico-analyse. Die kán ook niet worden gemaakt, althans niet op korte termijn, want de NAM heeft (bewust) jarenlang weinig anders gedaan dan analyseren hoe en hoeveel te winnen.

Verder is er geen duidelijkheid over de rechtmatigheid van de winning. Nou ja, die is er wel, het is allemaal hartstikke onrechtvaardig wat hier gebeurt. Maar zoals bij wel meer dossiers, geldt voor gaswinning: het is pas voor de wet Onrechtvaardig met een hoofdletter als een rechter zich erover heeft gebogen. We leven in een terugfluitmaatschappij.

De voorzieningenrechter constateert op grond van de stukken en het verhandelde ter zitting dat bij Vrienden van GC en anderen een sterk gevoel van onveiligheid leeft, dat is versterkt door het gevoel dat de belangen van Groningers bij besluitvorming omtrent gaswinning jarenlang niet de aandacht hebben gekregen die zij verdienen.

Hier moet ik de rechter eventjes streng toespreken.

Er is niet alleen sprake van het subjectieve ‘gevoel van onveiligheid’ – er is ook sprake van objectieve onveiligheid. Er wordt gedobbeld om ons leven. De kans op een beving met een grondversnelling die vele woningen als kaartenhuizen kan doen instorten, is belachelijk groot en heeft in potentie verstrekkende gevolgen. Dat VOELT onveilig, en dat IS onveilig.

Ook hebben wij niet alleen het subjectieve gevoel dat onze belangen niet de aandacht hebben gekregen die zij verdienden – nee, dat WAS ook zo, en dat IS nog steeds zo. Het kabinet heeft niet voor niks spijt betuigd.

Volgens de aan het winningsplan ten grondslag liggende berekeningen moet voor de periode 2014-2016 rekening worden gehouden met een aardbevingsmagnitude van 4,1 op de schaal van Richter, met een kans van 10% dat een zwaardere aardbeving zich voordoet, en met een grondversnelling van 0,12 g met een kans van 10% dat die hoger is.

Zoals ik heb aangegeven in mijn artikel over het Incidentbestrijdingsplan Aardbevingen van Veiligheidsregio Groningen, is er bij de beving in Huizinge in 2012 een grondversnelling gemeten tot wel 85 cm/s2 (0,085 g).

Er zijn zelfs al geïnduceerde bevingen geweest met veel hogere grondversnellingen. In dit artikel over natuurlijke en geïnduceerde bevingen geven dhr. Dost (die ook onlangs door de voorzieningenrechter gehoord is) en dhr. Haak van het KNMI aan dat er in 1997 in het epicentrum van een geïnduceerde ondiepe beving bij Roswinkel van 3,4 op de schaal van Richter een grondversnelling is gemeten van 3 m/s2. Dit staat gelijk aan 0,3 g.

Hier is nog veel meer over te vertellen, maar laat ik volstaan met te zeggen dat de risico’s stelselmatig rooskleuriger worden voorgesteld dan ze zijn. Onze belangen krijgen in de rapporten van de NAM, SodM en alle andere door de OVV berispte partijen nog altijd niet de met uitputtende wetenschappelijke onderbouwing doordrenkte aandacht die ze verdienen. (Dat is ook lastig. Want zoals gezegd: de wetenschap is bewust op achterstand gezet. Niet meten is niet weten. En niet weten is niets hoeven doen.)

De voorzieningenrechter constateert dat weliswaar bij het besluit is bepaald dat de productiecapaciteit van elk van de gebieden waarvoor een productieplafond is gesteld, waaronder Loppersum, tot aan het eind van het kalenderjaar 2015 beschikbaar moet zijn, maar dat dit niet meer lijkt in te houden dan dat de vastgestelde productieplafonds niet reeds voor het einde van het kalenderjaar bereikt mogen worden. Dit betekent niet dat NAM, naast de hoeveelheid gas die nodig is om de vijf clusters in en rond Loppersum open te houden, eerst dan uit die clusters gas mag produceren als de voor de overige clusters en regio’s geldende productieplafonds nagenoeg zijn bereikt.

Dat heeft de rechter goed gezien. Er is dit jaar dan ook al 1 miljard kuub gas geproduceerd in en rond Loppersum. Maar wat schieten we nu kwa feitelijke winning met deze uitspraak op?
aardgas-na-loppersum
(Even tussendoor: Cluster Oost gaat dus alsmaar omhoog. En wat staat er nog altijd zonder risico-analyse doodsangsten uit in Cluster Oost? Juist ja, Delfzijl, met het fameuze Chemiepark, en het tankenpark aardgascondensaat van de NAM.)

De minister heeft ter zitting erop gewezen dat de versterking van waterkeringen door de waterschappen inmiddels voortvarend ter hand is genomen. Geen aanleiding bestaat te twijfelen aan de juistheid van deze stelling.

Het is maar wat je voortvarend noemt. De zeedijk is afgekeurd. Zoals het zich nu laat aanzien, wordt-ie pas volgend jaar aangepakt. Het waterschap heeft nog niet eens goed in kaart gebracht wat er precies moet gebeuren. Dit alles wijst erop dat het allemaal een beetje last minute in gang is gezet, en daaruit maak ik op dat de minister nu toch wel haast heeft. Een schuldig geweten misschien? (Zou Kamp überhaupt een geweten hebben?)

Conclusie

De rechter heeft een corrigerende tik uitgedeeld, en dat is mooi. Het allermooiste vind ik dat dit door inzet van keihard vechtende burgers bereikt is. Groningen Centraal! en vrienden – bedankt!

We hebben nog een lange weg te gaan, maar ik denk dat EZ, Shell en Exxon ‘m best een beetje knijpen. Dat moet ook, er liggen nog meer corrigerende tikken in het verschiet. Denk maar aan de aangiftes tegen bestuurders en bedrijven van Groningen Centraal!, de waardedalingsclaim namens vele honderden huiseigenaren, en het beroep dat onder meer door de provincie Groningen is ingesteld tegen het instemmingsbesluit.

Ten aanzien van die laatste maant de rechter in de uitspraak van vandaag tot spoed. En aangezien er eerder geruchten gingen dat behandeling van de diverse beroepschriften jaren kon duren, denk ik dat de rechter indirect zegt dat het een schande is wat hier in Groningen gebeurt. Er moet gauw een eind komen aan het feit dat rechtsnormen stelselmatig vér worden overschreden.

Al met al is deze uitspraak, hoewel nog maar een klein stapje, in bepaalde opzichten een mijlpaal, zoals hoogleraar Algemene Rechtswetenschap Jan Brouwer terecht stelt.

En dat allemaal op de dag dat de klimaatzaak die 900 burgers hebben aangespannen tegen de Nederlandse staat het buitenlandse nieuws haalde, als voorbeeld van nog zo’n dapper en uniek burgerinitiatief.

Dat er overal in het land, maar vooral in Groningen, nog vele van zulke initiatieven mogen volgen!