Zeer omvattend en zeer ambitieus

risico negerenHet is januari, en dus tijd voor een paar gasgerelateerde activiteiten, bedoeld om de Tweede Kamer bij de pinken te houden. Aan hen de taak om eind deze maand NIET de gênante gasbingo van vorig jaar te herhalen.

De leden van de vaste Kamercommissie EZ hebben inmiddels 419 schriftelijke vragen aan Kamp gesteld (en antwoord gekregen), een besloten technische briefing gehad en een werkbezoek aan Groningen gebracht.

Morgen, maandag 18 januari, volgt een rondetafelgesprek met allerlei genodigden.

Van enkele genodigden heb ik de inbreng onder ogen gekregen, en daaruit licht ik vandaag een paar interessante aspecten toe.

Individueel risico

De commissie Meijdam geeft in haar eindadvies een voorbeeld van het risicobudget van één enkele Groninger (helaas alleen voor aardbevingsschade, de commissie is nog niet overgestapt op de term mijnbouwschade):

risicobudget

In theorie breng je in Groningen 60% van de tijd thuis door, 25% op het werk of op school, en slechts 1% in andere gebouwen met een hoog plaatsgebonden risico. Dan rest er nog 1% tijd met een kans op een schoorsteen op je kop, en de rest van de tijd ben je veilig, want buiten bereik van gebouwen.

Er is echter een categorie gebouwen die stelselmatig genegeerd wordt. Blijkens het antwoord op Kamervraag 331 vindt Kamp het niet nodig om het overlijdensrisico voor de 110.000 schuren en bijgebouwen in Groningen te laten onderzoeken. In dat soort gebouwen verblijven de mensen toch niet zo vaak, verdraait de minister de praktijk in het voordeel van NAM.

LTO Noord plaatst in de eigen inbreng terecht kanttekens bij prioritering op basis van functie en verblijftijd.

Neem boer Klaas. Hij zit in de aardappelen. Er zijn perioden dat hij en zijn medewerkers bijna al hun tijd doorbrengen in de grote schuur behorende bij de oude boerderij van zijn ouders. Zelf woont hij met zijn gezin in een relatief moderne woning iets verderop op het land.

Die schuur is zo’n gebouw dat Kamp niet wil onderzoeken. Ook het woongedeelte van de boerderij is nog niet onderzocht. In het risicobudget van de commissie Meijdam telt de schuur bovendien nauwelijks mee. In theorie is Klaas daar namelijk bijna nooit.

Maar nu komt de praktijk. Zowel de schuur als het woongedeelte van de boerderij zijn niet versterkt, en storten na een zware beving in. Dag boer Klaas, dag boerenbedrijf.

De woning van boer Klaas past keurig binnen de catalogusaanpak, en heeft dus wel prioriteit gekregen tijdens de versterkingsoperatie. Daar zit Klaas’ vrouw Gea dan met de kinders in relatieve veiligheid boven de stamppot mous te huilen om papa, opa en oma (excuus voor het stereotype beeld).

Ditzelfde gaat op voor een kunstenares die vaker in haar atelier is dan in huis, of een gepensioneerde ambtenaar die al zijn tijd doorbrengt bij zijn grote hobby, de miniatuurspoorbaan die hij heeft opgesteld in een verbouwde schuur achterin de tuin.

Kortom: het theoretische risicobudget laat zich maar moeilijk vertalen naar de praktijk.

Groepsrisico

Het gekke is dat juist om die reden (“theorie is niet te vertalen naar praktijk”) het groepsrisico ten onrechte opzij is geschoven door SodM en de commissie Meijdam.

De officiële definitie van groepsrisico in artikel 1 van het Besluit externe veiligheid inrichtingen (Bevi) luidt:

De cumulatieve kans per jaar dat ten minste 10, 100 of 1.000 personen overlijden als rechtstreeks gevolg van hun aanwezigheid in het invloedsgebied van een inrichting en een ongewoon voorval binnen die inrichting waarbij een gevaarlijke stof of gevaarlijke afvalstof betrokken is.

Het groepsrisico is geen norm, maar er geldt wel een verantwoordingsplicht.

Volgens mij bevindt iedereen die bovenop het Groningerveld woont zich binnen het invloedsgebied van een Bevi-inrichting. Ga maar na, van de NAM zijn er de verspreid over het veld geplaatste productielocaties, de vele gas- en aardgascondensaatleidingen en het tankenpark aardgascondensaat in Farmsum. Van andere bedrijven zijn er honderden, zo niet duizenden locaties waar gevaarlijke stoffen worden geproduceerd, bewerkt of opgeslagen. De cumulatieve gevolgen van bodembeweging door gaswinning leveren extra risico op voor al die locaties.

En dus zul je voor iedere plaats in het gaswingebied, van gehucht via dorp tot stad, het groepsrisico moeten berekenen.

Dat kan prima – voor Loppersum is het namelijk al gedaan. Dat heeft ertoe geleid dat de productie in Loppersum sterk werd beperkt, en later zelfs is gestopt.

Tweede Kamer-leden hebben Kamp er wel over doorgezaagd, maar er is nooit een meerderheid geweest om hem via een motie te dwingen tot berekening van de groepsrisico’s van bijvoorbeeld Appingedam, Delfzijl, Hoogezand-Sappemeer of de stad Groningen. En uit de antwoorden op Kamervragen 134 en 135 maak ik op dat Kamp nog altijd geen zin heeft om daartoe over te gaan.

EZ stelt: “In theorie kan het, maar bij toepassing op het gehele Groningenveld geeft de berekening problemen”. Er wordt echter helemaal niet gevraagd om het groepsrisico voor het HELE veld te berekenen. Doe het gewoon voor ieder gehucht, ieder dorp en iedere stad apart. Dat kan in theorie én in de praktijk.

Maatschappelijk risico

Inmiddels stoeien SodM en commissie Meijdam met een nieuw begrip, het ‘maatschappelijk risico’.

Voormalig inspecteur-generaal Jan de Jong, die morgen ook zijn visie op het geheel zal geven, is daar terecht kritisch over:

SodM heeft samen met het expertise centrum van de overheid, het RIVM, in januari 2014, voor de regio Loppersum het groepsrisico bepaald. Daarmee kon dan ook het risico voor de mensen in Loppersum worden vergeleken met het risico voor mensen elders boven het gasveld en met mensen elders in het land die aan andere risico’s worden bloot gesteld. Het is vreemd dat het RIVM niet langer betrokken is bij het in kaart brengen van de risico’s. De introductie van “maatschappelijk risico” brengt opnieuw meer onduidelijkheid in het geheel.

Nou, het is mij anders héél duidelijk hoor.

Tegen de tijd dat het maatschappelijk risico in een modelletje is gepropt en door Hoge Omes in de onderzoekswereld voor veel geld is getest en goedgekeurd, zijn we weer een jaar verder.

Ondertussen begint Hans Alders aan zijn klus. Van binnen naar buiten maakt hij de regio Loppersum veiliger – toevallig de enige regio waarvoor een duidelijk groepsrisico is berekend…

Dit staaltje probleemverkleining doet Gert Jan Lankhorst, baas van GasTerra, uiteraard veel genoegen.

Op 13 januari jongstleden introduceerde Gert Jan zijn goede vrind Hans tijdens een nieuwjaarsbijeenkomst van de Koninklijke Vereniging van Gasfabrikanten in Nederland als volgt:

Om weer geloofwaardig te kunnen spreken over de merites van gas, moet er natuurlijk eerst wel een begin van herstel van vertrouwen zijn in Groningen (…) Ik ben heel blij dat we Hans Alders vandaag in ons midden hebben. Want ik kan u verzekeren dat zijn inzet in het Groningse fenomenaal groot is. In zeer korte tijd heeft hij als Nationaal Coordinator Groningen een  programma opgesteld dat zeer omvattend en zeer ambitieus is.

Conclusie

Mocht u morgen tijd hebben, kijkt en luistert u dan tijdens het rondetafelgesprek naar de diverse experts. Het belooft interessant te worden.

Zo zijn de heren Van der Gaag en Sintubin in hun bijdragen onder andere ingegaan op de berekening van PGA-waarden (waarom wordt de verticale grondversnelling niet meegenomen?) en de PGA-kaart (het belang daarvan moet sterk gerelativeerd worden).

Ook stelt bouwkundige Theo Elsing dat er een steunfonds moet komen waarop gedupeerden een beroep kunnen doen om strikt onafhankelijke bouwkundige en juridische expertise naar eigen keuze – zonder voorwaarden van de NCG, de NAM of het CVW, in te huren.

Mij lijkt dat een goed idee. Misschien dat dan de forse toename van door Onafhankelijk Raadsman Klaassen gerapporteerde klachten zal afnemen…

Tweede-Kamerleden moeten vooral zelf hun conclusies trekken en dan naar eer en geweten handelen (écht handelen, dat wapperen met halfslachtige moties moet eens afgelopen zijn).

Mijn eigen conclusie na het lezen van de inbreng voor het rondetafelgesprek is deze:

De halve waarheden en het theoretische geouwehoer van EZ en NAM zijn ‘zeer omvattend en zeer ambitieus’.

UPDATE: tijdens de hoorzitting hoorde ik vanochtend dat het maatschappelijk risico berekend zal worden voor het HELE veld. Dat lijkt mij alleen al om die reden geen goede vervanging van het groepsrisico.

2 gedachten over “Zeer omvattend en zeer ambitieus”

  1. Dank voor je uiteenzetting. Risico analyses zijn altijd moeilijk om daar cijfers aan te hangen. Persoonlijk vind ik het veel beter om eerst een goede inventarisatie te maken van alle risico’s die een onderneming zoals de NAM intern en extern heeft. Want daar lijkt het met de aardbevingen bij te blijven. Terecht heb je ook het aardgas condensaat bij genomen in Farmsum. Ik zou daar de volgende zaken aan toe willen voegen:
    -put risico’s
    -installatie risico’s
    -milieu emissies en risico’s
    -financiele risico’s
    -interne en externe veiligheid risico’s
    -reservoir risico’s

    Van alle hiervoor genoemde risico’s heeft de NAM de neiging te zeggen dat ze deze risico’s in de hand hebben. Of dat ze een management systeem hebben, zodat ze aan de buitenwacht kunnen vertellen dat ze het in de hand hebben. Zo houden ze SodM, de regering, Gas Terra en de Groningers maar ook de eigen directie voor de gek. Door interne malversaties kunnen ze de management systemen zo manipuleren dat ze ogenschijnlijk geen risico’s lopen. Ik heb dat aangekaart toen ik daar nog werkte en dat heeft uiteindelijk mijn baan gekost. “Ze” zijn de medewerkers die de computersystemen manipuleren.

    Dus ik hou me niet vast aan het cijfer geneuzel. Als er risico’s zijn dan moet er binnen de NAM aan gewerkt worden om deze risico’s en impact te beheersen. Bij externe risico’s moet dan ook nog de transparantie en de communicatie geregeld zijn met o.a. de burgers. Bij malversaties moet ontslag op staande voet volgen.

    NAM wil nu graag dat de regering mee gaat betalen aan de aardbeving schade. Dat klopt ook wel want de staat is een onderdeel van het Gasgebouw. Maar als we worden verleid tot het accepteren van deze discussie, dan zitten we midden in een vertragingsproces en blijven nog jaren wachten op een uitslag van deze discussie.

    De NAM en haar license to operate dat is waar op gefocussed moet worden om een goede afloop te krijgen. NAM opereert haar velden niet goed, waardoor de risico’s uiteindelijk zullen leiden tot het afgaan van de tijdbom. Dat kan gebeuren met alle hiervoor genoemde risico’s. De tijdbom kan variëren van een ernstige aardbeving of een blowout zoals die nu gaande is rond LA in Amerika.

    Ik ben onder de indruk van de fakkel optocht. Helaas is de focus verkeerd, want gas terug is helaas geen optie. Ook de subsidie voor Groningers op hernieuwbare energie is geen goede zaak. Daarom heb ik niet meegelopen. Als de focus wordt verandert loop ik graag volgend jaar mee.

    Risico’s verminderen, aardbevingen oplossen en de duurzaamheid van het reservoir verzorgen dat zijn mijn uitdagingen voor Groningen. Daarmee kan het vertrouwen terugkomen en de leveringszekerheid verhoogd worden. De schade kan geregeld worden uit de opbrengsten van het veld. De license to operate moet dan overgaan naar een andere operator.

    1. Gerrit, ik ben het er van harte mee eens dat de license to operate NAM ontnomen moet worden.

      Verder maakt het mij weinig uit wie de rekening betaalt – als het maar niet de burger is. Die bloedt (vooralsnog gelukkig figuurlijk) al genoeg.

Reacties zijn gesloten.