Wie betaalt, bepaalt

vangnet-gatVoor de zoveelste keer neem ik u mee in onze Kafkaiaanse strijd om duidelijkheid te krijgen over de Commissie Bijzondere Situaties. Sinds mijn vorige blogartikel over dit uiterst grofmazige vangnet is er namelijk wel een en ander gebeurd. En omdat u altijd mee hebt gelezen en mee hebt geleefd, hebt u recht op een update.

Vorige keer vertelde ik dat de Commissie het dossier zou sluiten als wij niet op tijd op het aanbod zouden reageren – en dat terwijl onze klacht nog liep.

Ik had u graag willen melden dat ik heb kunnen afdwingen dat het dossier open blijft VANWEGE de klacht. Maar nee. Het dossier blijft weliswaar open, maar alleen omdat de Commissie toch per 1 januari 2016 wordt opgeheven.

We krijgen, zeer genereus, tot die datum de tijd om nog wat na te denken over het aanbod.

Wat gebeurt er na 1 januari met ons dossier?

Dat kan ik u niet vertellen. Vraag het maar aan Hans Alders. U kunt dat doen op woensdag 4 november, als hij zijn plannen presenteert in Loppersum.

Doe hem van mij de onvriendelijke groeten.

Zeg maar dat het fijn was nooit meer wat van hem te horen na de e-mail die ik hem op 25 juni over het Commissie-gedonder stuurde (met CC naar enkele van zijn PvdA-partijgenoten, zoals Tjeerd van Dekken en Jan Vos).

Vraag hem wat “zeer grote spoed en voortvarendheid bij de afhandeling van alle bij de Commissie voorliggende gevallen” inhoudt. (Daar zou hij samen met de provincie Groningen op aangedrongen hebben.)

Vraag hem ook of hij het verschil kan uitleggen tussen “een standpunt bepalen” en mensen compleet negeren.

En tot slot, vraag hem hoe de provincie Groningen erbij komt dat “de zaak ter afhandeling is overgedragen aan de Nationaal Coördinator Groningen”.

Want nogmaals, ik heb van die hele Alders sinds juni dit jaar NIETS meer vernomen. (Van zijn partijgenoten overigens ook niet.)

Nou ja, op de automatische ontvangstbevestiging van die ene e-mail na dan. Met een veelzeggende voetnoot:

Let op: Dit bevestigt alleen dat uw bericht bij de geadresseerde is
weergegeven. Er is geen garantie dat de geadresseerde het bericht
daadwerkelijk heeft gelezen of de inhoud ervan heeft begrepen.

Zijn gemeente, provincie en EZ verantwoordelijk?

Nee. Althans, dat vinden zij zelf van niet. Ik citeer uit een brief van de afdeling Rechtsbescherming van de provincie Groningen:

De Commissie Bijzondere Situaties is een onafhankelijke instantie, ingesteld op verzoek van de minister van Economische Zaken door de NAM in overleg met de provincie Groningen. Zij behoeft over haar werkzaamheden geen verantwoording af te leggen aan de provincie.

Over dit antwoord deed de provincie bijna 16 weken.

Da’s netjes, vergeleken met het ministerie van Economische Zaken, of liever gezegd: de Haagse tak van de Overheidsdienst Groningen. Ondanks vele excuses van de behulpzame ambtenaar die ik bijna wekelijks hierover spreek, is de beantwoording van onze klacht nog altijd niet afgerond. (We zitten nu in week 21.)

Wel is mij telefonisch medegedeeld dat ook EZ de Commissie niet erkent als een regeling die valt onder verantwoordelijkheid van een bestuursorgaan. De klacht wordt daarom behandeld als een burgerbrief.

Wie is er dan wél verantwoordelijk?

Dat vroeg ook de Tweede Kamer zich af. Begin dit jaar werd er een Kamervraag over gesteld.

Uit documenten in deze bijlage bij een WOB-besluit over de Commissie Bijzondere Situaties blijkt dat de Kamervraag door EZ is doorgestuurd naar de Commissie.

Kennelijk wist EZ na bijna een jaar nog niet helemaal hoe het zat.

Het antwoord van de Commissie vindt u in document 20 in de WOB-bijlage:

De Commissie is ingesteld op basis van de brief van minister Kamp van 22 januari 2014. De leden van de Commissie zijn door het openbaar bestuur aangezocht. De Commissie is als onafhankelijke instantie werkzaam. De besluiten die de Commissie neemt zijn voor de NAM bindend.

In het officiële antwoord van Kamp maakte EZ daar het volgende van:

De Commissie is als onafhankelijke instantie werkzaam. De besluiten die de Commissie neemt zijn voor NAM bindend. Uiteindelijk ben ik eindverantwoordelijk voor de aanpak van de aardbevingsproblematiek in Groningen.

En nu moeten meelezende Kamerleden even goed opletten. Er is namelijk een belangrijke zin weggelaten in het officiële antwoord van minister Kamp. Ik herhaal hem hier even:

De leden van de Commissie zijn door het openbaar bestuur aangezocht.

De reden dat deze zin is weggelaten? Het is hoogstwaarschijnlijk een leugen.

Wie betaalt, bepaalt?

Een belangrijk document in de WOB-bijlage is de zogenaamde Factsheet Schrijnende Gevallen.

Dit is, blijkens de correspondentie hierover tussen twee EZ-ambtenaren, een ‘aangepaste versie’. Waarom de WOB-bijlage alle eerdere versies van deze factsheet niet bevat, weet ik niet. Maar dat terzijde.

De factsheet staat bol van de zinnetjes die het aloude gezegde ‘Wie betaalt, bepaalt’ perfect illustreren.

NAM stelt een fonds in voor speciale situaties.

Het geld, 15 miljoen voor een periode van 5 jaar, komt dus van NAM.

Het fonds zal worden beheerd door een onafhankelijke instantie.

Dit is een leugen. Op pagina 8 van deze zelf-evaluatie geeft de Commissie aan dat ze niet over een eigen bankrekening beschikken. Het budget is in beheer bij NAM.

… is NAM gevraagd om, als interim oplossing in overleg met de Provincie, een drietal deskundigen aan te stellen…

Niet EZ, niet de provincie, niet de gemeenten, maar NAM heeft de Commissie aangesteld.

Voor deze interim Commissie heeft NAM de volgende personen benaderd en bereid gevonden:

Waarna een opsomming volgt van de mensen die later inderdaad de Commissie hebben gevormd.

Een beetje ruimer, of een beetje krapper?

In document 13 in de WOB-bijlage geeft een EZ-ambtenaar aan dat een burgemeester zich zorgen maakt over het functioneren van de Commissie. Ze zouden onvoldoende gebruikmaken van hun mandaat.

Iemand van NAM is het daar volgens de ambtenaar roerend mee eens. Maar er komt een oplossing:

Ze zouden beide het gesprek aangaan dat commissie meer gebruik zou moeten maken van hun ‘discretionaire ruimte’. Dit zijn in principe twee opdrachtgevers, dus ik neem aan dat dit gesprek wel wat zal moeten opleveren.

Discretionaire ruimte is ambtenarentaal voor “de vrijheid nemen om zelfstandig te oordelen”.

Ten eerste staat dat dubbele opdrachtgeverschap haaks op de stelling van gemeente Delfzijl, provincie Groningen én EZ dat zij niet verantwoordelijk zijn.

Wie niet verantwoordelijk is, is ook geen opdrachtgever – tenzij de opdracht luidt:

Hé NAM, hier is onze kwetsbaarste groep burgers. Ze hebben financiële problemen, medisch/psychische problemen én een beschadigd huis. Wij trekken onze handen ervan af. Zie maar wat je ermee doet. Doei!

In dat geval heeft degene die over zichzelf zegt dat hij vanuit de overheid eindverantwoordelijk is voor de aanpak van de aardbevingsproblematiek een probleem. (En wie was dat ook al weer? Oh ja, minister Kamp!)

Ten tweede vraag ik me af of dat gesprek tussen burgemeester(s), NAM en Commissie wel heeft plaatsgevonden. Zo ja, dan heeft het niet veel ‘ruimte’ opgeleverd.

Over het starre handelen van de Commissie is eind november 2014 door RTVNoord-journalist Goos de Boer de rapportage Hulp schrijnende gevallen aardbevingsgebied faalt gemaakt.

Dat is aan bod gekomen tijdens een gesprek tussen de Dialoogtafel en de voorzitter van de Commissie, dhr. Aartsen. In document 15 in de WOB-bijlage toont hij zich verbaasd over de wijze waarop de Commissie in de media is geportretteerd.

Over de RTVNoord-rapportage zegt hij dat daarbij is gewerkt op basis van informatie van een voormalig casemanager van de Commissie. (Daarmee lijkt hij te impliceren dat voormalige casemanagers altijd de feiten verdraaien.)

Op de datum van de uitzending antwoordde Goos de Boer op Twitter op een vraag van Mirjam Wulfse van VVD Groningen echter dat hij met 15 gedupeerden, casemanagers en burgemeesters had gesproken:

goos-mirjam

Ook zei Goos dat de Commissie in een groot deel van de afgesloten zaken niets of weinig voor de mensen heeft gedaan, en weigert commentaar te geven.

Dat de Commissie zich niet in het geschetste beeld herkent, heeft waarschijnlijk vooral te maken met oogkleppen, wensdenken en wegmasseren van ongemakkelijke feiten. (De Dialoogtafel heeft er niet op doorgevraagd. Logisch, want ook daar zaten de ‘opdrachtgevers’ aan tafel.)

Dan is er nog het kostenplaatje, dat ook al weinig ‘ruimte’ uitstraalt.

Uit de zelf-evaluatie van de Commissie maak ik op dat er inmiddels zo’n 3,5 miljoen euro is besteed, aan 131 zaken, waarvan 84 afgehandeld.

Onder ‘afgehandeld’ valt ook ‘afgewezen’, en daar heb ik geen data van kunnen vinden, dus het is een beetje gokken hoeveel er gemiddeld per zaak is besteed. Ervan uitgaande dat de helft uit afwijzingen bestaat (een nogal forse aanname, al zou het me niet verbazen), is er zo’n EUR 83.000 per niet-afgewezen afgehandelde zaak uitgegeven.

Da’s geen vetpot, als je bedenkt dat mensen naast fysieke schade aan het huis ook waardedaling en restschuld bij eventuele (gedwongen) verkoop hebben, en inkomensverlies, en kosten voor psychologische hulp, en nog heel veel meer. Bovendien heeft de Commissie 10 woningen opgekocht – en niet de minste ook. Haal je die kosten eraf, dan zakt het gemiddelde bedrag per afgehandelde zaak aanzienlijk.

Tot slot bevat document 15 nog een curieuze aanwijzing dat de Commissie, of althans dhr. Aartsen, meer op heeft met ‘krapper’ dan met ‘ruimer’.

In een gesprek met de burgemeesters blijkt hij namelijk te hebben aangegeven dat zij hun poortwachtersfunctie wel eens wat kritischer zouden mogen uitvoeren.

De problemen in Groningen stapelen zich huizenhoog op, steeds meer mensen komen in financiële en medisch/psychische nood door de gaswinningsellende, en dus moet er aan de poort meer worden afgewezen, uit budgettaire overwegingen.

Zou dat de gedachte zijn geweest?

Overigens is mij niet duidelijk of Aartsen c.s. betaald worden voor deze geldbesparende tactieken ten faveure van hun opdrachtgevers.

In documenten 8 en 9 in de WOB-bijlage vraagt NAM aan EZ of ze de Commissie niet net zo’n vergoeding moeten aanbieden als Onafhankelijk Raadsman Klaassen. Het is dan april 2014, de Commissie is nog maar net van start.

De NAM-medewerker stelt dat Aartsen er niet zo’n problemen mee heeft om onbezoldigd te werken, maar wie weet is dat sindsdien wel veranderd en heeft deze Wijze van het Noorden toch nog lekker kunnen cashen op het spelletje ‘van ruim naar krap’.

Opvallend is natuurlijk ook dat NAM over die vergoeding met EZ overlegt. Als EZ niet (mede-) verantwoordelijk is voor de Commissie, hoeft EZ toch ook niet om raad te worden gevraagd?

Conclusie

Wie betaalt, bepaalt. Dat geldt al sinds 1963 in Groningen, en niets duidt erop dat dit intussen is veranderd.

Maar dat gemeenten, provincie en EZ zich niet verantwoordelijk achten voor de gedragingen van deze Commissie, is een gotspe. Zij zijn in ieder geval medeplichtig. Ze hebben hun zorgplicht verzaakt. En dat is een zeer ernstige zaak.

Dat, en het feit dat er met de privacy van de gedupeerden van deze Commissie op ronduit schandalige wijze is omgesprongen, is mogelijk de reden waarom de behulpzame EZ-ambtenaar flink wat juristen heeft moeten raadplegen tijdens het verzamelen van informatie voor de beantwoording van onze klacht (pardon, ‘burgerbrief’).