Groningers strikken, zo doe je dat

strikjeInmiddels heb ik het langverwachte antwoord van Ben van Beurden binnen, op mijn vragen tijdens de aandeelhoudersvergadering op 19 mei j.l., én op de brief die ik erachteraan had gestuurd.

Of nou ja, antwoord…

Van NAM kwam er een lange brief met het obligate praatje over veiligheid, en enkele nader te analyseren antwoorden op mijn vragen over de tanks met aardgascondensaat in Farmsum.

Van Shell kwam er een eenvoudig briefje, waarin Michiel Brandjes, Company Secretary en General Counsel Corporate, het volgende verklaarde:

* Royal Dutch Shell heeft geen aansprakelijkheidsverklaring afgegeven voor NAM BV, maar Shell Nederland BV wél.

Onze Michiel wijst er fijntjes op dat die informatie ook in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te vinden is. Dat klopt.

Over NAM BV heeft de KVK niet veel te vertellen, maar over Shell Nederland BV kan ik tegen betaling een schat aan informatie krijgen. Zoals jaarrekeningen.

Uit de jaarrekening van 2013 blijkt dat deze overkoepelende holding een netto-resultaat van ca. 1,2 miljard euro boekte.

Hm, bekend cijfertje…

Kosten bestuurlijk akkoord provincie Groningen: 1,2 miljard euro.

Derving inkomsten staat door verlaging productieplafond Groningenveld 2015 naar 30 miljard kuub:  1,2 miljard euro.

Verder verklaarde onze Michiel het volgende:

* Shell maatschappijen zijn geen partij bij het Mijnbouwschadefonds. Voor vragen met betrekking tot het fonds moet ik u verwijzen naar het Ministerie van Economische Zaken, of het secretariaat van de Technische Commissie Bodembeweging.

Dat klinkt alsof Shell / NAM geen flauw benul heeft van het belang van dat fonds.

Ik kan u vertellen: dat is niet het geval. Men weet het donders goed.

We gaan strikken!

In december 2013 heeft NAM op verzoek van EZ het gewijzigde winningsplan 2013 toegelicht, onder meer met een bijlage genaamd ‘Risicobenadering seismisch risico Groningen‘.

In die bijlage vinden we de onderstaande Bow-Tie. (Ik heb hem voor ’t gemak in het Nederlands vertaald):

bowtie-nam
Klik op het schema om vergroot weer te geven

In een Bow-Tie (‘vlinderstrikje’, een opvallend zwierig woord voor zo’n droge risico-analyse) staat altijd een ongewenste gebeurtenis centraal.

Die gebeurtenis heeft een oorzaak of aanleiding die vaak ook al niet zo gewenst is. Daarnaast heeft de gebeurtenis gevolgen die doorgaans nóg ongewenster zijn dan de gebeurtenis zelf.

Nu kun je proberen, zo leert de Bow-Tie-theorie ons, om de gebeurtenis te voorkomen door tussen oorzaak/aanleiding en gebeurtenis barrières op te werpen.

Tegelijkertijd kun je maatregelen nemen om de kwalijke gevolgen van de gebeurtenis zoveel mogelijk te beperken.

Heel logisch allemaal, en als we de Bow-Tie van NAM / Shell bekijken, dan zien we aan de kant van risicobeperkende maatregelen een zekere overlap met de dagelijkse praktijk anno 2015.

Mensen: er is een risicowijzer, er worden dorpenrondes en RIG-bijeenkomsten gehouden. Ook wordt er gedialoogtafeld bij het leven, en de lokale kranten staan vol met reclame uitleg van onder meer Centrum Veilig Wonen.

De ‘mentale impact’ van de (dreiging van zwaardere) bevingen is helaas onverminderd. Het vlinderstrikje is ter rechterzijde blijvend gekreukeld door het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Tegen onomstotelijk bewijs dat de veiligheid van burgers jarenlang geen prioriteit had, kan zelfs deze goedbedoelde folder van GGD Groningen niet op.

Gebouwen: er wordt schade hersteld en met de fameuze ‘versterking’ is inmiddels op kleine schaal begonnen, ook al is er nog geen bouwnorm. Ondertussen wordt er zo hier en daar een huis gesloopt, en investeert men er lustig op los om de leefbaarheid boven NAP te houden. Veel veiliger wordt het er voorlopig niet van.

En wat schetst onze verbazing? In het kader van maatregelen ter leniging van schade aan gebouwen (en dus de portemonnee van NAM / Shell), wordt in de Bow-Tie verwezen naar… het Waarborgfonds Mijnbouwschade.

Als uw maatschappij geen partij is bij dit fonds, mijnheer Brandjes, waarom dan ernaar verwijzen in een toch vrij kritieke grafische weergave van de wijze waarop NAM / Shell denkt het brandje in Groningen te blussen?

Milieu: ook hier hapert het. Er is bijvoorbeeld nog altijd geen risicoanalyse van Chemiepark Delfzijl. In de brief die Kamp vandaag aan de Tweede Kamer stuurde over het gasbesluit voor de tweede helft van 2015, schrijft hij:

De werkgroep onder leiding van Samenwerkende Bedrijven Eemsdelta (SBE) heeft op mijn verzoek inmiddels nog meer vaart en focus in dit proces gebracht. Bijvoorbeeld door een complete lijst met Groningse BRZO-bedrijven op te stellen op volgorde van potentieel risico en volgens die lijst de verdere onderzoeken op te starten. SBE heeft de provincie Groningen bereid gevonden om de niet-SBE leden aan te sporen om aan de onderzoeken mee te doen. Daarmee wordt in belangrijke mate invulling gegeven aan het advies van SodM om inrichtingen die vallen onder het Besluit Externe Veiligheid Inrichtingen hun bestaande kwantitatieve risicoanalyses te laten uitbreiden met scenario’s voor aardbevingen en faalkansen van insluitsystemen onder aardbevingen.

Chemiepark Delfzijl staat op bedrijventerrein Oosterhorn. De tanks met aardgascondensaat (officiële benaming: OSF, Opslag- en ScheidingsFaciliteiten) staan naast Chemiepark Delfzijl, op een stukje van het terrein dat ‘De Zeesluizen’ heet.

De gemeente Delfzijl is in 2005 gestart met een MER-procedure, en nu, anno 2015, is er een voorontwerpbestemmingsplan.

In dat voorontwerpbestemmingsplan wordt ‘De Zeesluizen’ als volgt  omschreven:

Dit is een bedrijventerrein voor het midden- en kleinbedrijf, gekenmerkt door scheepsbouw- en reparatie, opslagbedrijven en kleinere dienstverleners. Direct naast het bedrijventerrein liggen de zeesluizen, waaraan het terrein haar naam dankt.

In feite is er voor alle bedrijven binnen de onderstaande contouren op dit moment GEEN GELDEND BESTEMMINGSPLAN

chemiepark-binnen-oosterhorn
Contouren voorontwerpbestemmingsplan Oosterhorn. Klik op de kaart voor grotere weergave. Groen omlijnd: Chemiepark Delfzijl. OSF bevindt zich bij nr. 102, onder “Farmsum”

Uit het antwoord dat NAM gaf op één van mijn vragen over de OSF blijkt dat deze tanks niet onder het Besluit Risico’s Zware Ongevallen vallen. Dat betekent dat NAM op dit moment geen wettelijke verplichting heeft om een rampenbestrijdingsplan te maken voor de mogelijke uitkomst van het sommetje [zware beving + tanks aardgascondensaat].

En als iets wettelijk gezien niet hoeft, doet NAM het niet. Zoals Gerald Schotman, CEO NAM BV én bestuurder Shell Nederland BV, op 21 april 2015 tijdens een hoorzitting van de vaste TK-commissie EZ stelde:

Willen is iets anders dan moeten

Ook Staatstoezicht op de Mijnen is opgevallen dat een en ander nog wat te wensen overlaat bij Chemiepark Delfzijl. In het gisteren uitgebrachte Advies Seismisch Risico Groningen stelt SodM:

De risicoanalyses van NAM gaan over woningen. Bedrijven die vallen onder het Besluit Externe Veiligheid (bijvoorbeeld op het Chemiepark Delfzijl) zijn nog niet in de berekeningen meegenomen. Ook ontbreekt nog een beschouwing van het groepsrisico.

Het Besluit Externe Veiligheid Inrichtingen (BEVI) is bedoeld om mensen in de buurt van een bedrijf met gevaarlijke stoffen te beschermen. Bij een omgevingsvergunning milieu of een ruimtelijk besluit rond zo’n bedrijf moet het bevoegd gezag rekening houden met veiligheidsafstanden ter bescherming van individuen (plaatsgebonden risico) en groepen personen (groepsrisico).

Het bevoegd gezag inzake de OSF is het ministerie van EZ. Ik vermoed dat dat ministerie al jaren te weinig doet om plaatsgebonden risico’s en groepsrisico’s in kaart te brengen én maatregelen af te dwingen.

Hoe anders is te verklaren dat het ministerie van Infrastructuur en Milieu op 4 juni jongstleden een wijziging van de Regeling externe veiligheid inrichtingen heeft aangekondigd?

In deze wijziging wordt speciale aandacht besteed aan koppeling van het BEVI aan bepaalde mijnbouwwerken – onder andere die voor opslag van gevaarlijke stoffen. Me dunkt dat de OSF daar ook onder valt.

Waarom krijg ik toch de indruk dat de meest basale dingen (een beetje adequate wetgeving ten aanzien van zoiets gevaarlijks als een cluster tanks van NAM, met gemiddeld 20.000 m3 zwaar giftig, licht ontvlambaar én explosief aardgascondensaat op enkele honderden meters afstand van een woonwijk) pas ná de beving bij Huizinge op 16 augustus 2012 serieus zijn genomen?

Reputatie: is het te begrijpen dat iets als ‘reputatie’ als kwalijk gevolg van een zware beving in Groningen wordt neergezet in een analyse van een situatie die grote risico’s voor de VEILIGHEID VAN MENSEN met zich meebrengt?

Ik zeg: NEE. En daarom is het maar goed dat er van de reputatie van NAM weinig overblijft. Problemen in Twente, problemen in Drenthe, nieuwe problemen in Groningen.

Terug naar de basis

Nu we de rechterhelft van de strik hebben besproken, kunnen we naar de linkerhelft gaan kijken. De oorzaak/aanleiding voor de onwelkome gebeurtenis wordt omschreven als ‘opbouw van seismische energie als gevolg van reservoirdepletie’.

NAM / Shell heeft bedacht dat er twee manieren zijn om te voorkomen dat die opgebouwde energie vrijkomt als (zware) beving. Deze ‘barrières’ zijn:

Drukegalisatie: door ervoor te zorgen dat de druk in het Groningenveld zo gelijkmatig mogelijk afneemt, hoopt NAM te voorkomen dat er breuken getriggerd worden of op andere wijze bevingen geïnduceerd worden. (Dit is een grove versimpeling van het technische verhaal.)

Het is mij al een tijdje een raadsel waarom er in cluster Oost (waar ik woon) in de loop der jaren steeds meer gewonnen wordt, terwijl in cluster Loppersum (op last van de rechter) de kraan is dichtgedraaid.

Daarnaast lijkt het mij vanuit oogpunt van veiligheid beter om per maand een vaste hoeveelheid uit de grond te halen, in plaats van als een kip zonder kop achter het weer aan te hollen, zodat er in koude winters pieken ontstaan.

Ook SodM denkt in die lijn, getuige de aanbeveling in het hierboven genoemde advies om op korte termijn te onderzoeken wat het effect is van kortdurende, sterke productiefluctuaties in de verschillende regio’s van het Groningenveld op de seismiciteit.

Het is toch gek dat dit anno 2015 nog aanbevolen moet worden, terwijl NAM / Shell drukegalisatie al in 2013 in die Bow-Tie noemt? Of valt deze barrière ook onder ‘willen is iets anders dan moeten’?

Stikstofinjectie: de druk op peil houden met behulp van stikstof is een idee dat al heel lang in Groningen rondwaart. NAM / Shell heeft het, naar ik begrepen heb, altijd afgewezen, omdat het te duur zou zijn.

SodM stelt dat deze tweede barrière alleen op lange termijn te realiseren is. Voor nu hebben we er dus weinig aan. Het is wel opmerkelijk dat er over een tijdje in Zuidbroek flinke capaciteit is voor stikstofconversie.

Dat stikstof is nu nog bedoeld om hoogcalorisch gas om te zetten in pseudo-Gronings gas. Wanneer we ons gebruik van gas drastisch beperken, kan die capaciteit over een jaar of tien, vijftien mogelijk worden ingezet om de druk in het Groningenveld op peil te houden.

Dat kost wel klauwen met geld – en de vraag is of het effect zal hebben. (Kamp: dat gaan we onderzoeken…)

Meer vragen dan antwoorden

Er is nog niks gedaan om ons te helpen. Het is fluisterstil van de zijde van de Commissie (op wat damage control na). Ook op mijn klacht heb ik nog geen reactie – niet eens een ontvangstbevestiging, wat toch netjes zou zijn geweest.

Ook nemen mijn zorgen alleen maar toe naarmate ik meer lees.

Om toch wat houvast te krijgen, heb ik geprobeerd om aan de hand van de Bow-Tie van NAM / Shell te inventariseren wat de stand van zaken is.

Ik had gehoopt wat helderheid te verschaffen (en misschien gemoedsrust), maar zo teruglezend roept het hele verhaal alleen maar meer vragen op.

En dat is dan weer typerend voor de gaswinningsellende. Aan de onzekerheid komt geen eind. We zijn omgeven door een wolk van vraagtekens. Dat is slopend.

Tegen beter weten in hoop ik dat onze overheid NAM / Shell dwingt een Bow-Tie te implementeren met een vakje ‘mensen’ dat twee keer zo groot is als de andere vakjes.

Gewoon, omdat we het waard zijn.

3 gedachten over “Groningers strikken, zo doe je dat”

  1. Nicolette dank voor weer een helder artikel. Toch goed dat je uiteindelijk een antwoord hebt gekregen. Hoewel zeer summier en voor de normale burger onduidelijk.
    Het winningsplan van de NAM, wat aanleiding heeft gegeven tot de besluiten van Kamp, zit vol fouten. Hierdoor wordt de nietsvermoedende burger en zelfs het ministerie om de tuin geleid. Gewoon omdat de burger niet competent genoeg is om de inhoud van het plan te begrijpen. Daarnaast houd Kamp vast aan de inhoud van het winningsplan, omdat dit door de experts van de NAM is goedgekeurd. En zij weten het toch allemaal het beste.
    De bow-tie heb je goed omschreven, maar wordt als zoete koek aangenomen door Kamp. De linkerkant bestaat inderdaad uit drukegalisatie en behoud van de reservoir druk. Dit laatste kan met stikstof injectie, maar daar ben je veel energie en geld voor nodig om het te realiseren. Daarnaast treedt er ongewenste vermenging op, waardoor de energiewaarde van het gas verlaagd wordt. Water in het reservoir brengen vanaf de bodem van het reservoir kost geen energie en lage investering. De reservoir druk blijft gehandhaafd, waardoor minder aardbevingen en bodemdaling ontstaan. Water is niet samendrukbaar mintegenstelling tot stikstof en vormt op den duur een buffer tegen bewegende reservoir delen. Ook vermengd water zich niet met gas en daardoor blijft de gaskwaliteit constant. De leveringszekerheid blijft constant omdat de veldcurves hetzelfde blijven. Er zijn nog een aantal voordelen voor water injectie t.o.v. stikstof injectie.
    Drukegalisatie door het verdelen van de productie over het gasveld is een onzin verhaal. Dit werkt niet in de praktijk. De NAM zal altijd het veld opereren met het minst aantal putten voor de gasvraag. De compressoren zullen altijd opereren op een druk van ca. 20 barg, waardoor een lokale drukval ontstaat van 70 bar, omdat de huidige druk nog ca. 90 barg bedraagt. Deze drukval veroorzaakt de trigger voor de aardbeving. Elke winningshoeveelheid verandert niet deze strategie van de NAM.
    Ik hoop dat je mij wel een berichtje geeft van mijn e-mail verkeer aan je.
    met vriendelijke groet,
    Gerrit Wigger

    1. Dank voor je aanvullingen, Gerrit.

      Doe Jeroen van de Veer en alle andere die je spreekt de groeten. En zeg ze dat NAM / Shell over datum is. Fossiel = over. Ze hebben genoeg kansen gehad om hun leven te beteren.

  2. Wat weer een verdomd goeie analyse, NIcolette, ik raaker steeds meer van overrtuigd dat we in een Bananenmonarchie leven. Als je als burger je wettelijke plichten niet na komt krijg je torenhoge boetes, en als overheid/heden kun je ermee wegkomen dat er geen geldend bestemmingsplan is voor gevaarlijke industrie op een “MKB-terrein”.
    Onvoorstelbaar !!!!!!!

Reacties zijn gesloten.