Gastblog: Over schadeloosstelling Groningers

rechtsstaat vs gaswinningOp dit moment zijn er nog steeds partijen die ons willen doen geloven dat de door de aardbevingen beschadigde huizen in Groningen hersteld kunnen worden op een zodanige wijze dat ze veilig en bruikbaar blijven zonder kwaliteitsverlies en dat ze ook nog verkoopbaar zijn zonder financiële schade voor de bewoners. Hennie Kokkeler uit Hengelo stelt dat dat niet kan.

De kwaliteit van de rechtsstaat en aardbevingsbestendige bouw in Groningen

Op 7 januari 2014 stuurde ik een brief aan de minister van Economische Zaken Henk Kamp. Kern van mijn schrijven: het is zinloos te proberen de bestaande woningen te herstellen. De enige verantwoorde aanpak, technisch en financieel, is vervangende nieuwbouw, aardbevingsbestendig wel te verstaan. De tot nu toe meestal gehanteerde bouwwijze, stapelbouw, is dat niet en kan ook niet op een acceptabele manier aardbevingsbestendig gemaakt worden.

Het duurde tot 17 juli 2014 voor er een reactie kwam van EZ, echter pas nadat de Nationale Ombudsman hierover was benaderd.

Hieronder duid ik enkele onderdelen van de reactie van het ministerie van EZ:

Norm voor aardbevingsbestendige nieuwbouw

“Er zijn op dit moment geen normen in Nederland voor aardbevingsbestendig bouwen, de minister vindt het belangrijk dat er hiervoor een norm komt.” – uit de reactie van EZ

Er was op dat moment al wel het op 15 mei 2014 gepubliceerde NEN-interim-advies, ‘Voorlopige ontwerpuitgangspunten voor nieuwbouw en verbouw onder aardbevingsbelasting ten gevolge van de gaswinning in het Groningenveld’. Dat onderscheidt drie grenstoestanden:

  1. de bouwconstructie staat op instorten (NC, near collapse)
  2. significante beschadiging (SD, significant damage)
  3. schadebeperking (DL, damage limitation)

In het advies staat dat alleen grenstoestand NC altijd behoort te worden beschouwd, de andere twee kunnen optioneel worden meegenomen. Over SD zegt het advies: “Bij overschrijden van deze grenstoestand loont het waarschijnlijk vanuit economisch perspectief niet de moeite over te gaan tot herstel.” En over DL zegt het advies: “Deze grenstoestand kan gezien worden als een BruikbaarheidsGrensToestand. Beschouwing hiervan is niet noodzakelijk, maar kan overeengekomen worden tussen opdrachtnemer en opdrachtgever ingeval van een ontwerp waarbij een zeer beperkte schade van het bouwwerk gewenst is onder aardbevingsbelasting.”

Dus alleen instortingsgevaar moet worden voorkomen, het voorkomen van schade, ten gevolge van de aardbevingen, is ‘niet de moeite waard’ of een zaak van betrokkenen zelf, als die bijvoorbeeld beperking van de schade van het nieuw te bouwen bouwwerk wensen. (Wie wil dat nu niet?)

Duurzaam herstel van bestaande bouw

“Voor de bestaande bouw wordt gewerkt aan een nieuwe Nederlandse Praktijk Richtlijn (NPR)” – uit de reactie van EZ

Het concept van de NPR is inmiddels gepubliceerd (op 8 januari 2015).

In dat concept wordt aangetekend: “De stuurgroep vindt het belangrijk om op te merken dat de richtlijnen uit de NPR niet gaan over het voorkomen van schade aan gebouwen door aardbevingen, maar over het beperken van het risico op persoonlijk en/of dodelijk letsel als gevolg van het instorten van gebouwen of afvallende elementen van gebouwen. Dit betekent dat door toepassing van de NPR niet alle schade wordt voorkomen.”

De NPR gaat verder in de lijn van het NEN-advies van 15 mei 2014, zonder hier echter naar te verwijzen, en kiest opnieuw als standpunt dat er alleen gewerkt hoeft te worden aan richtlijnen die persoonlijk letsel of dodelijke ongevallen moeten voorkomen (grenstoestand NC).

Duidelijk is dat (dodelijk) letsel de opstellers van de NPR een brug te ver gaat. Maar andere schade als gevolg van bedrijfsmatig handelen van de NAM (met vergunning van de staat) moeten inwoners van Groningen blijkbaar voor lief nemen.

In de stuurgroep NPR zitten naast deskundigen van ingenieursbureaus en TNO ook burgemeesters. Geconsulteerd zijn: de NAM, alle burgemeesters uit het gebied, de Dialoogtafel en de Groninger Bodem Beweging.

Opmerkelijk is in dat licht de volgende passage over afdwingbaarheid van de NPR: “Op basis van de Woningwet heeft de eigenaar van de woning primair zeggenschap over zijn woning en de verantwoordelijkheid voor het onderhoud om daarmee te voldoen aan de bestaande normen (zoals windbelasting). Daarnaast heeft de gemeente een verantwoordelijkheid waar het gaat over de veiligheid van haar inwoners.”

Hoe is het mogelijk dat bestuurders en getroffenen uit het rampgebied hieraan meewerken?

Uit alle officiële stukken blijkt de krampachtige houding waarmee voorkomen moet worden dat de staat en de NAM aansprakelijk gesteld kunnen worden voor alle schade die in Groningen veroorzaakt wordt door de gaswinning. Rechtsstatelijk is dat zeer te betreuren.

De bewoners in Groningen hebben recht op een overheid die volledige aansprakelijkheid aanvaardt voor ALLE veroorzaakte schade door de gaswinning, niet alleen schade die tot (dodelijk) letsel kan leiden. Zelfs het College voor de Rechten van de Mens stelt vast dat “in Groningen de fysieke en psychische gezondheid van de mensen wordt aangetast”.

Al in november 2013 stuurde het College een brief naar minister Henk Kamp om hem te wijzen op het belang van de mensenrechten: “Het is vaste jurisprudentie van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens dat omgevingsfactoren, die een negatieve invloed hebben op de gezondheid en/of het ongestoord woongenot, een schending van artikel 8 – het eerbiediging van het privéleven, gezins- en familieleven en woning – kunnen opleveren.”

Over de NAM stelt het College in een recente brief aan de Tweede Kamer (10 februari 2015): “De NAM heeft een eigen verplichting om de mensenrechten te respecteren. Dat moet leiden tot een eigen afweging welke winning nog verenigbaar is met de mensenrechten van de bewoners. Dat stelt ook eisen aan de wijze waarop schade wordt hersteld. De lasten daarvan kunnen niet op de bewoners worden afgewenteld.”

En toch is dat waar met het NEN interim-advies én met het concept-NPR op aangestuurd wordt.

Bestaande bouw vervangen door aardbevingsbestendige nieuwbouw

“De bestaande bebouwing maakt (grotendeels) een belangrijk onderdeel uit van het landschap en de cultuur van Groningen en is moeilijk vervangbaar voor nieuwbouw.” – uit de reactie van EZ

Dit lijkt een valide argument, maar dat gaat in mijn ogen alleen op als bewoners er zelf voor kiezen om hun woning alleen van binnenuit zo te versterken dat persoonlijke ongelukken ten gevolge van aardbevingen in de toekomst worden voorkomen. Het beeld aan de buitenzijde zal dan slechts beperkt worden aangetast voor herstel, maar de binnenzijde van de woning zal aanzienlijk en blijvend zichtbaar worden aangetast. Tevens zal er na nieuwe aardschokken steeds opnieuw aanvullend herstel moeten worden uitgevoerd.

Hoe staat het met de verkoopkansen van zo’n woning? En mocht het tot een opkoopregeling komen: zullen NAM of de staat zo’n woning overnemen voor een bedrag dat de bewoner volledig schadeloos stelt?

Vervangende nieuwbouw direct ook energieneutraal en levensloopbestendig

EZ gaat in de reactie op mijn brief niet in op de mogelijkheid om over te gaan tot vervangende nieuwbouw, die én aardbevingsbestendig, én energieneutraal, én, indien gewenst, levensloopbestendig is. Groningen zou hiermee het eerste gebied zijn dat CO2-neutraal wordt en geen fossiele energie meer nodig heeft voor de woningen. Ook zouden voorzieningen in de krimpgemeentes op kleinschalig niveau behouden kunnen blijven.

Alles overziend ben ik van mening dat de rechtsstaat Nederland volledige aansprakelijkheid moet aanvaarden voor de schade als gevolg van gaswinning in Groningen.

Ook denk ik dat échte schadeloosstelling voor de inwoners van Groningen alleen mogelijk is middels vervangende nieuwbouw. De beperkte uitgangspunten van het NEN interim-advies en de concept-NPR bevorderen de kwaliteit van de rechtsstaat niet.

2 gedachten over “Gastblog: Over schadeloosstelling Groningers”

  1. Deze uiteenzetting laat niets aan de verbeelding over, maar stemt me eigenlijk nog triester dan ik al was over het aardbevingsprobleem.
    Stel nou dat er echt huizen met mensen erin gaan instorten, wanneer gaat de overheid dan ingrijpen? Dat zal echt niet gebeuren als er 10x 1 persoon om het leven komt. Je zal dan hooguit een paar keer de zin “het kan toch niet zo zijn dat…” voorbij horen komen en er zal een nieuw onderzoek gestart worden.

    Bij 10 doden in 1 beving zullen er mensen geëvacueerd worden en er zal een nieuw onderzoek gestart worden. Mogelijk dat er dan ook gesproken zal worden over uitkopen van mensen die in de slechtste categorie woningen wonen. Uiteraard tegen een fractie van de WOZ, die een hoop mensen nu maar wat graag laten aanpassen naar beneden. En waar kun je een huis kopen voor wat er in Noord-Groningen gemiddeld voor een huis neergeteld wordt? Dus schadeloos zullen mensen sowieso niet worden gesteld.
    En de rest van de mensen? De rest die niet in een “NR” huis zit dus?

    Je ziet nu al dat er straten zijn waar een aantal woningen te koop staat en 1 is er verkocht aan de NAM. Mooi voor de mensen die toch nog geld hebben kunnen beuren. Jammer alleen dat dat ene NAM-huis volgestouwd staat met sensoren. Op zich nog niet echt een probleem, ware het niet dat de NAM de aanwezigheid van een “NAM testwoning” op alle ramen met borden heel duidelijk maakt. Succes met de verkoop van je huis in die straat… Vergelijkbaar met de verkoopkansen wanneer er doden zijn gevallen als gevolg van de aardbevingen.

    Maar goed, verder met de scenario’s wanneer de overheid in beweging gaat komen…
    Bij 100 doden in 1 beving, wat gaat de overheid dan doen? Op z’n minst even met alle 2e kamerleden langskomen en allemaal heel verschrikt rondkijken en medeleven betuigen. Maar verder?

    Laten we aannemen dat er zo’n 50’000 woningen staan in het gebied, met een gemiddelde waarde van zo’n 150’000 euro. Nieuwbouw kost wellicht minder dan dat, maar uitgaande van “schadeloos stellen” door uitkoop, hebben we het over 7.5 mld euro. Oftewel minder dan de helft van de jaarlijkse gasopbrengst. Vervelende is wel dat je bij niet laten uitkopen in een spookdorp woont. Dus uitkoop kan eigenlijk alleen wanneer iedereen een redelijke prijs krijgt.
    Nieuwbouw zal waarschijnlijk meer dan 10 jaar duren voor al die woningen. Dus 10 jaar in een massale bouwput. Als dat niet maatschappij-ontwrichtend werkt weet ik het niet meer.

    Maar goed, laten we eens aannemen dat de overheid te laat zal zijn en pas zal ingrijpen wanneer er een aantal doden is gevallen.
    Menig hypotheek is gekoppeld aan een overlijdensrisicodekking, waarbij de hypotheek (deels) is afgelost.
    Wat gaan verzekeraars doen, wanneer er ineens tientallen van die verzekeringen uitgekeerd moeten worden? Na 9-11 in Amerika, hebben alle verzekeraars in NL besloten dat “terrorisme” expliciet uitgesloten is. Dus het is niet ondenkbaar dat verzekeraars er alles aan zullen doen om niet te hoeven uitkeren. Dat kan natuurlijk door een claim bij de “veroorzaker” te leggen, of gewoon dit risico uit te sluiten.
    Dus dan zit je als huiseigenaar met een onverkoopbare woning en nog steeds een hypotheek als een partner overleden is.

    Laat de politiek aub. nu alvast dingen vastleggen, nu er nog geen mensen overleden zijn als gevolg van de gaswinning en beslissen dus iets makkelijker zal zijn.
    Dus zaken als verzekeraars die premies niet mogen verhogen voor deze regio. Mensen die de hypotheek moeten verlengen onder dezelfde voorwaarden (en markt-conforme rente) kunnen verlengen (want verkoop is vrijwel onmogelijk) en ook dat andere verzekeringen niet een regio-toeslag kunnen opleggen.

    Dan zijn er nog genoeg andere zaken, zoals wie gaat er betalen voor de psychische schade van mensen die nu al erg te lijden hebben van deze problemen.

    En nu we toch bezig zijn, verplicht de taxateurs mensen eens echt serieus nemen en niet scheuren repareren met een kwast en een pot verf en dan het schadebedrag op 994 euro uit laten komen zodat je ook nog eens niet in aanmerking komt voor de tijdelijke regeling waardevermeerdering eigen woning.

    Zoals gezegd, ik word er niet vrolijker van, van dergelijke berichten…

    1. Er is helaas ook niks om vrolijk van te worden in dezen. Of het zou moeten zijn dat steeds meer mensen inzien dat de “relschoppers” van het eerste uur groot gelijk hadden, en dat er écht iets fundamenteel fout gaat bij de aanpak van deze industriële ramp…

Reacties zijn gesloten.